Friday, November 20, 2026

*Vấn Đề XI: Nhận Thức Con Đường Tu Và Cứu Cánh. (TT)


4- Ở chương V: “Di Lặc Bồ Tát” ta có các đoạn sau:

33- Phật dạy: Ái và Dục là gốc rễ của sanh tử luân hồi

-Này Thiện Nam! Tất cả chúng sanh từ vô thỉ đến giờ, đều do món “ân ái và tham dục” cho nên mới bị sanh tử luân hồi. Tất cả chúng sanh trong thế giới tóm lại có bốn loài: 1. Loài sanh trứng 2. Loài sanh con 3. Loài sanh chỗ ẩm ướt 4. Loài hóa sanh Các loại chúng sanh này, đều do “dâm dục” mà tạo thành tánh mạng của nó (nhứt thế chúng sanh giai dĩ dâm dục nhi chánh tánh mạng). Bởi thế, nên các ông phải biết: gốc rễ của sanh tử luân hồi là “Ái” và “Dục” vậy. Vì có “dục” cho nên mới sanh ra ái luyến, do “luyến ái” nên mới sanh tử tử sanh, nối luôn không dứt.         (673)

34- -Này Thiện nam! Nhơn ái luyến nên sanh ra “dục”, do dục nên mới có thân mạng. Bởi thế, nên truy tầm đến cội gốc của nó, thi chúng sanh ái luyến thân mạng tức là ái luyến “Dục”. Ái luyến dục là “nhơn”, mà ái luyến thân mạng là “quả”.     (674)

35- Phật trả lời câu hỏi: “Có mấy loại chúng sanh luân hồi?”

-Này Thiện nam! Cảnh hồng trần có lắm điều xuôi ngược, nếu người khi gặp nghịch cảnh, sanh tâm giận ghét, tạo ra các nghiệp dữ, thì đọa vào Ðịa ngục, Ngạ quỷ và Súc sanh. Nếu người biết nhàm cảnh dục, ưa tạo nghiệp lành, chán chê ác nghiệp, thì lại sanh về cõi người và cõi trời Dục giới. Còn những người nhàm chê cảnh trần lao, ô nhiễm ở cõi Dục, tham ái cảnh Tu thiền và Bát định của hai cõi trên, như thế cũng còn tư dưỡng gốc tham ái, cho nên sanh về hai cõi hữu vi là “trời Sắc giới” và “Vô sắc giới”. Các loại chúng sanh trên đây, đều còn trong vòng sanh tử luân hồi, vì còn các tham ái, nên chẳng thành Thánh đạo. Thế nên, chúng sanh nào muốn thoát ly sanh tử luân hồi, thì trước phải đoạn trừ các tham dục và tâm ái luyến.            (675)

36- Này Thiện nam! Các vị Bồ tát hóa hiện thân hình ở trong thế gian, không phải vì ái dục nhiễm ô như chúng sanh, mà gốc do lòng Từ bi và đại nguyện cứu thế, nên đã hiện ra thân tham dục để vào sanh tử hóa độ chúng sanh, khiến cho chúng sanh xả bỏ các ái dục.          (676)

-Này Thiện Nam! Nếu tất cả chúng sanh đời sau, bỏ được các tham dục, trừ tâm thương ghét, dứt hẳn sanh tử luân hồi, nơi tâm được thanh tịnh, cầu nhập cảnh giới Viên giác của Như Lai thì sẽ được ngộ nhập.           (676)

37- Này Thiện nam! Tất cả chúng sanh gốc từ vô minh tham dục, nên sanh ra năm món tánh sai khác. Năm món tánh này là căn cứ theo việc đoạn trừ hai chướng có cạn và sâu mà phân định. Thế nào là hai chướng? 1. Lý chướng: làm chướng ngại chánh tri kiến 2. Sự chướng: làm tiếp nối các sanh tử. Nếu đối với hai món chướng này má hoàn toàn chưa đoạn thì gọi là chúng sanh              (677)

 

38- Này Thiện nam! Thế nào là năm chủng tánh? 1. Thinh văn chủng tánh 2. Duyên giác chủng tánh 3. Bồ tát chủng tánh 4. Bất định chủng tánh 5. Ngoại đạo chủng tánh

1+2- Thinh Văn và Duyên giác chủng tánh:  Nếu chúng sanh nào đoạn tuyệt tham dục, trừ được sự chướng (ngã chấp) nhưng lý chướng (pháp chấp) chưa đoạn, thì chỉ chứng đặng quả Thinh văn và Duyên giác chớ chưa được an trụ cảnh giới Bồ tát.        (678)

3-       Bồ tát Chủng tánh: Này Thiện nam! Nếu các chúng sanh đời sau, muốn vào biển Ðại Viên giác của Như Lai, thì trước phải phát nguyện, siêng năng đoạn trừ hai món chướng. Ðến khi hai món chướng đã nép phục, thì ngộ vào cảnh giới Bồ tát. Nếu như khi món chướng (ngã chấp, pháp chấp) đã hoàn toàn diệt, thì vào được cảnh giới Viên Giác mầu nhiệm của Như Lai, viên mãn quả Bồ đề và đạt Niết bàn.      (679)

4-       Bất định chủng tánh: Nầy Thiện nam! Có loại chúng sanh có thể chứng được Viên giác. Song, nếu chúng gặp Thiện tri thức là Thinh văn hóa độ, thì chúng thành Tiểu thừa; còn gặp thiện tri thức là Bồ tát hóa độ thì chúng thành Ðại thừa. Nếu gặp Như Lai dạy tu đạo vô thượng Bồ đề, thì chúng thành Phật thừa.       (679)

5-       Ngoại đạo chủng tánh -Này Thiện nam! Có những chúng sanh đi tầm Thiện tri thức chỉ dạy đường lối tu hành, nhưng lại gặp ngoại đạo tà sư dạy bảo, nên chúng nó sanh ra tà kiến, hiểu ngộ không chơn chánh, thế gọi là “Ngoại đạo chủng tánh”. Ðây không phải lỗi tại chúng sanh đó, mà lỗi tại tà sư. Tóm lại, chúng sanh tu Bồ đề, có năm món chủng tánh sai khác, như ta vừa kể xong.           (679)

39- Bồ tát nhập thế độ sanh thị hiện các hình tướng và các cảnh thuận nghịch

-Này thiện nam! Các vị bồ tát đều y bổn nguyện độ sanh của mình từ vô thỉ và do lòng Ðại bi thanh tịnh (1) thúc đẩy nên nhập thế độ sanh. Bồ tát dùng phương tiện thị hiện ra nhiều hình tướng, khi thì hiện cảnh thuận, khi thì hiện cảnh nghịch, có lúc lại lân la ở chung với chúng sanh và đồng làm các nghề nghiệp như chúng sanh (Ðồng sự nhiếp) để tiện bề hóa độ, khiến cho chúng sanh được thành Phật.          (680)

    Chương nầy Kinh dẫn lời Đức Phật cho chúng ta biết rằng chúng sinh bị sinh tử luân hồi trong nhiều kiếp là do lòng ái luyến và tham dục. Ái và dục ở đây được xem như là nhu cầu về sinh lý, thể xác chứ không tổng quát như “Ái” trong vòng Thập Nhị Nhân Duyên, Nếu với mười hai nhân duyên (Vô Minh, Hành, Thức, Danh sắc, Lục nhập, Xúc, Thọ, Ái, Thủ, Hữu, Sinh, Già bệnh chết) Ái được xem là kết quả của của thân (Danh sắc, Lục nhập) qua tiếp cận, chung đụng rồi cảm thọ mà sinh ra Ái; Ái nầy về nhiều phương diện cả vật chất lẫn tinh thần. Còn Ái Dục ở đây phần lớn là nói về thể xác, sự “ân ái và tham dục” đã khiến cho chúng sinh say đắm, ham muốn, tạo nên thân mạng khác kéo dài “nhân, quả” qua bốn loài sinh (sinh con, sinh trứng, chỗ ẩm ướt và hóa sinh); và phần nữa là nhắc về ham thích, giữ lấy cho mình, không được thì giận hờn, nóng nãy tạo nên nghiệp dữ. Sau khi, đề cập đến gốc rễ của sự chìm đắm trong luân hồi, Đức Phật phân tích chúng sinh bị luân hồi ở những đâu với cấp độ như thế nào do ái, dục nhiều ít mà ra. Đức Phật cũng phân tích “năm chủng tánh” để chúng ta hiều rõ hơn, và Ngài cũng không quên nói về nhập thế và vai trò của các vị Bồ Tát. Riêng các vị Bồ Tát nhập thế là do nơi Đại nguyện cứu độ của các Ngài, với lòng Từ bi muốn cứu độ chúng sinh mà phải có thân xác để có thể hòa lẫn, hòa đồng cùng chúng sinh mà thực hành nhiệm vụ, có thể ở trong những hoàn cảnh thuận hay nghịch, tùy theo biện pháp nào hữu hiệu và tốt nhất.

*Với chương “Thanh Tịnh Huệ” chúng tôi ghi nhận được các đoạn sau:

41- 3. Phật dạy: Trong Viên giác không có Bồ tát và chúng sanh /-Này Thiện nam! Trong tánh Viên giác thanh tịnh, không tất cả pháp, mà có đủ tất cả pháp. Nó tùy thuận các duyên biến hiện ra đủ tất cả, mà không thủ và không chứng. Thí như con mắt, thấy được tất cả vật, mà không tự thấy mình. Nó vẫn bình đẳng mà không tự thấy mình bình đẳng. Này Thiện nam! Trong thật tướng (viên giác) không có Bồ tát và chúng sanh. Tại sao thế? - Bởi Bồ tát và chúng sanh đều là huyễn hóa vậy. Khi các tướng huyễn hóa diệt rồi, thì không có người năng chứng và quả sở chứng.  (686)

Trong đoạn nầy, Đức Phật cho ta biết về tính Viên Giác, tức là cái tính cuối cùng của sự Giác Ngộ. Tính ấy là hoàn toàn của cõi Phật, nó rất thanh tịnh, bình lặng. Bình thường không hiện mọi pháp; nhưng khi biến hiện đều có tất cả pháp, điều ấy chúng ta có thể hiểu rõ là trong cõi “trần ai” nầy đã hiển hiện ra rất nhiều pháp tu hành để trở về cõi thanh tịnh, cõi Phật vậy! Với tính Viên Giác không còn sự huyễn hoặc cho nên chỉ có Phật thôi mà không có chúng sinh, kể cả Bồ Tát vì Bồ Tát chỉ là vị trí giác ngộ cao nhất của chúng sinh, tức là Bồ Tát vẫn chưa thoát khỏi hẳn vòng trần tục, mà chỉ sắp sửa thoát ra để thành Phật, bước vào cõi Phật, vào hẳn “Tính Viên Giác”. Nói như thế có nghĩa là Tính Viên Giác nó bao trùm cả “Hư không vô biên” pháp giới (Hư Vô), trong đó có cả cõi “Trần ai” mà chúng sinh đang lăn lộn vào vòng “Luân hồi sinh tử” mà Đức Phật cho biết cõi Trần ai chẳng qua là “sự huyễn hóa, không có thật” mà thôi!

42- Chúng sanh vì còn mê muội điên đảo nên chưa diệt trừ được các tướng huyễn hóa. Vì chúng sanh vọng khởi công dụng, để đối trị các tướng huyễn hóa, bởi có những tướng huyễn hóa đã diệt và chưa diệt, nên chúng mới thấy có thứ lớp tu chứng sai khác. Nếu người đặng tùy thuận tánh Viên giác tịch diệt của Như Lai rồi, thì không còn thấy có cảnh tịch diệt và người tịch diệt nữa.  (686)

43- -Này Thiện nam! Tất cả chúng sanh từ vô thỉ đến giờ, do lầm tưởng có “thật ta và vật của ta” rôì sanh lòng thương yêu cái ta và vật của ta, cho nên gặp cảnh nghịch với ta thì giận ghét, còn thuận với ta thì tham ái, say mê theo cảnh ngũ dục. Chúng chưa từng biết thân tâm này là hư vọng, mỗi niệm sanh diệt luôn luôn, không có thật ta. Nếu gặp thiện hữu tri thức dạy bảo, chúng được khai ngộ tánh Viên Giác thanh tịnh, hiểu rõ thân tâm này là hư vọng mỗi niệm sanh diệt không thật có cái ta; lúc bấy giờ chúng mới tự xác nhận rằng: thân tâm này là “trần lao vọng lự”. Những người nào đoạn trừ được vĩnh viễn các trần lao vọng lự này, thì ngộ pháp giới thanh tịnh, nhưng đối với tánh Viên Giác chưa được tự tại, vì còn bị cái “biết thanh tịnh” nó làm chướng ngại, những người như thế thì gọi là kẻ phàm phu tùy thuận tánh Viên Giác.   (686-687)

44- Này thiện nam! Tất cả kinh giáo của Như Lai đều như ngón tay để chỉ mặt trăng Viên giác (chơn lý). Vậy các ông phải biết: đây là ngón tay kinh giáo chớ không phải mặt trăng Viên giác. Nếu các ông chỉ cố chấp ngón tay, thì không bao giờ thấy được mặt trăng. Những người biết nhơn ngón tay kinh giáo này, mà nhận được mặt trăng Viên giác, thì gọi là Bồ tát lên thánh địa, tùy thuận tánh Viên giác.   (688)

45-. Như Lai tùy thuận tánh Viên giác /-Này Thiện nam! Tất cả sự chướng ngại tức là Cứu kính giác, chánh niệm hay vọng niệm đều là giải thoát, trì giới hay phá giới đều là Niết bàn; trí huệ hay ngu si cũng đều là Bát nhã; Bồ tát và ngoại đạo đồng là Bồ đề; Vô minh và chơn như đồng một cảnh giới; giới, định, huệ và dâm, nộ (giận) si đều là hạnh thanh tịnh; chúng sanh và quốc độ đồng một pháp tánh; địa ngục và thiên đường đều làm Tịnh độ; hữu tình và vô tình đều thành Phật đạo; tất cả phiền não là rốt ráo giải thoát, vì biển huệ pháp giới chiếu soi cả tướng cũng như hư không. Ðây gọi là Như Lai tùy thuận tánh Viên giác.  (689)

Với đoạn Kinh nầy khiến chúng ta khó hiểu, nhưng hai chữ “Tùy thuận” cho chúng ta cái khái niệm “thuận duyên” hay “nghịch chướng” giống như: Chánh niệm/vọng niệm; trì giới/phá giới; trí huệ/ngu si; Bồ Tát/ngoại đạo; vv.. đều có những (phương) pháp để đưa về sự Giác Ngộ, thành Phật tùy theo từng trường hợp, chỉ cần không khởi vọng niệm, không có tâm phân biệt và dứt đươc sự huyễn hoặc!

46- -Này thiện nam! Các vị Bồ tát và chúng sanh đời sau, chỉ trong tất cả thì giờ không khởi vọng niệm phân biệt, đối với các vọng tâm cũng chẳng cần diệt trừ, ở cảnh vọng tưởng, chẳng gia thêm phân biệt, ở nơi cảnh không rõ biết, chẳng cần phân biệt chơn thật, khi nghe đến pháp môn này, không lấy làm lạ lùng và kinh hãi, lại sanh tâm tin chắc, hiểu biết rõ ràng, lãnh thọ và phụng trì, thì ta gọi chúng sanh này là người tùy thuận tánh Viên giác. -Này thiện nam! Các ông phải biết. Những chúng sanh tùy thuận như thế, là đã nhiều đời tu hành, từng trồng rất nhiều công đức: “Cúng dường các đức Phật và các vị Bồ tát nhiều như số cát sông Hằng. Ta ấn chứng cho những người này sẽ thành tựu “nhứt thế chủng trí” (Phật trí).   (689)

Không biết có phải chương Thanh Tịnh Huệ nầy đề cập đến sự hiểu biết thấu đáo (trí huệ) về cõi Thanh Tịnh của Kinh có tên là Viên Giác (Viên: Tròn đầy, đầy đủ; Giác: Hiểu biết, giác ngộ) hay không. Nhưng ngay từ đầu Kinh đã cho biết:

Phật trả lời cho Ngài Văn Thù - Này thiện-nam, Như-Lai có pháp “Ðại Ðà-la-ni” (1) tên là “Viên-Giác”. Từ tánh “Viên-Giác” nầy mà sanh ra tất cả các pháp thanh-tịnh: Chơn-như, Bồ-đề (Trí-giác) Niết-bàn (viên-tịch) và Ba-la-mật (Ðáo-Bỉ-Ngạn), nay ta sẽ dạy trao cho các ông.

Như vậy, những điều mà chúng ta đọc được trong các Kinh về các từ ngữ như Chơn Như, Niết Bàn, Như Lai Tạng, Bồ Đề…hay nhiều danh từ khác cũng đều chỉ về cái kết quả tu tập của hành giả đạt đến mục đích, nhưng là cái mục đích sau cùng, là cái Cứu Cánh thành tựu, vẫn phải tiến thêm một bước nữa mà Đức Phật nói trong Kinh mà chúng ta sẽ nghiên cứu tiếp trong phần sau ở chương Tịnh Chư Nghiệp Chướng. Còn trong phần nầy Đức Phật cho chúng ta hiểu: Trong cái thanh tịnh tối thượng của tính Viên Giác nó không có sự phân biệt, vọng tưởng cho nên chẳng có hình ảnh nào là Bồ Tát hay Chúng sinh; và không có những pháp thế gian. Nhưng trong sự thanh tịnh ấy nó tùy duyên mà có thể biến hiện ra tất cả pháp để chúng sinh nương đó mà tìm về để đạt được một thể đồng nhất, gọi là cõi Bất Nhị (không hai) vì nếu còn có hai tức là còn có sự phân biệt, tức không phải là Cõi Phật, không phải là rốt ráo giác ngộ. Những hình ảnh, cảnh giới, cấp bậc tu tập trên con đường tiến về mục đích sau cùng; chẳng qua là những sự huyễn hoặc theo cảnh thuận hay nghịch đối với người tu hành được trút bỏ dần trên đường tiến về Viên Giác. Cho nên, Đức Phật thuyết về tính “Tùy thuận tánh Viên Giác” và khuyên Bồ Tát và Chúng sinh trong đời sau thực hành như thế nào như trong đoạn Kinh số 46 đã trích dẫn ở trên.

Có một điều trong chương Thanh Tịnh Huệ nầy, Kinh nhắc lại lời Đức Phật nhận định về các Kinh của Đức Phật thuyết giảng chỉ giống như “ngón tay để chỉ mặt trăng”, chúng ta nên nương ngón tay mà tìm thấy mặt trăng, chứ đừng “cố chấp vào ngón tay thì không bao giờ thấy được mặt trăng” như trong Kinh Lăng Nghiêm có lần Đức Phật cũng đã thuyết:

11- Phật dạy: Nếu các ông lấy vọng tâm nghe chánh pháp (chơn tâm) thì chánh pháp này cũng trở thành ra vọng, không thể nghe đặng chánh pháp. Các ông nên biết: ta cũng như người dùng ngón tay chỉ mặt trăng, các ngươi phải nhơn ngón tay mà xem mặt trăng. Nếu chấp ngón tay cho là mặt trăng, thì chẳng những không thấy được mặt trăng, mà cũng không biết luôn cả ngón tay. Vì cho ngón tay là mặt trăng, thì không những không biết ngón tay là gì, mà cũng không biết thế nào là tối và sáng. Vì mê chấp ngón tay là mặt trăng, thì tối và sáng làm sao rõ được.

 

Nguyên Thảo,

21/11/2026. 

Thursday, November 12, 2026

*Vấn Đề XI: Nhận Thức Con Đường Tu Và Cứu Cánh. (TT)

 

3- Kết hợp hai đoạn Kinh trên chúng ta có thể hiểu được những Đức Phật đều không có thân, nhưng ở cùng khắp (chan hòa, hay dung hợp) khắp cùng trong hư không và khắp chỗ, không đi mà cũng chẳng đến, chỉ khi nào muốn độ chúng sinh thì thị hiện ra mà thôi. Và trong Kinh, Đức Phật còn cho biết không phải chỉ có một vị nào đó đã thành Phật, mà có vô số vị đã thành Phật, không những trong thời quá khứ, hiện tại mà còn trong tương lai nữa, gọi là “Tam Thế Phật”. Thế những vị Phật đó như thế nào? Trong đoạn 20, phần mà chúng tôi gạch dưới sẽ giải thích cho chúng ta điều ấy. Vô số Phật giống như những ngọn đèn đồng đốt trong một căn nhà, ánh sáng đều chiếu khắp cả nhà, nhưng không lộn lạo hay lấn diệt lẫn nhau.

Ở chương nầy, có vài đoạn Kinh khiến ta hơi khó hiểu, tuy nhiên trong đoạn Kinh 23, với phần chúng tôi gạch dưới có thể giải mã điều khó hiểu ấy. Tại sao “chúng sinh vốn đã thành Phật từ xưa đến giờ”? Và “Tại sao Sanh Tử và Niết Bàn đều như giấc mộng hôm qua”? Trở lại Kinh Lăng Nghiêm có đoạn:

“Chơn Tâm nhiệm mầu vắng lặng mà thường sáng suốt chiếu soi” (Tánh giác diệu minh, bản giác minh diệu)”

Chơn Tâm của từng chúng sinh vốn nó đã là trong sáng, có đầy đủ tính chất của một vị Phật đều ở trong cõi Phật, nhưng vì “vô minh, không biết, ngu dốt, mê muội” mà từ bỏ cõi ấy để có cái Tâm “vọng động, phân biệt” rồi “đi lăn lộn” vào cõi Luân hồi với Thân xác “giả tạm” bằng bốn duyên (Tứ Đại), cùng “khoát lên” cái Tâm giả tạm qua thân giả tạm ấy mà cứ tưởng là Tâm “thật” của mình. Nhưng khi “tỉnh ngộ” chúng sinh “tu hành”, “sửa chữa”, “quay trở về tìm lại cái Chơn Tâm (bản thể, chính gốc)”; khi đạt được thì chúng sinh ấy thành Phật, thành Bậc Giác Ngộ, trở về với “Cõi Phật” nguyên thủy. Thành Phật lúc nầy đúng là tìm về chốn cũ giống như một người rời khỏi “giấc mơ” để trở về với thực tế, hiểu biết rõ ràng hơn, không còn mơ mộng nữa. Đó là điều mà Đức Phật giải thích rõ “chúng sanh vốn đã thành Phật từ xưa tới giờ”. Và sự tỉnh mộng sau giai đoạn Luân hồi (từ “mơ mộng, vô minh” để đi vào “cõi sinh tử” và khi chán nãn, ý thức được để sửa đổi, tu hành, quay về đường cũ tìm đến giải thoát, khi chết đi thì được Niết Bàn) tức là giai đoạn từ “Sinh tử” cho đến” Niết Bàn” giống như cảnh thức tỉnh sau “giấc mộng dài” của người nằm mộng trong đêm hôm mà người ta đã mơ đã thấy. Cho nên trong Phật Giáo cho “đời người là một cơn Đại Mộng”. Hay lấy một ví dụ khác cho dễ hiểu hơn là: Tâm của chúng sinh vốn là viên Kim cương có sự trong sáng của nó, nhưng vì “không biết” mà viên kim cương ấy đi lăn lộn vào chốn bùn dơ. Cái bùn dơ khiến viên kim cương mất sự trong sáng đã có. Nếu càng lăn lộn thì viên kim cương càng mù tối. Nếu “không lăn lộn nữa” mà được lau chùi, rửa sạch hoặc đánh bóng thì viên kim cương sẽ sáng trở lại như thuở ban đầu. Sự lăn lộn của viên kim cương giống như Tâm của từng chúng sinh lăn lộn trong cõi Luân hồi mất sự trong sáng; sau đó biết tu sửa, lau chùi, thì viên Kim cương sẽ trở lại trong sáng như xưa, lúc ấy chúng sinh sẽ thành Phật. Viên kim cương vẫn là viên kim cương, sự bùn dơ chỉ là một thoáng chốc nào đó thôi, giống như là một giấc mộng! Nhưng trong Kinh, Đức Phật ví giống như là “quặng vàng được tôi luyện lại thành vàng y” như đoạn Kinh trong chương Kim Cang Tạng kế tiếp, như sau:

28- Này Thiện nam! Thí như chất kim khoáng, sau khi được nấu lọc, bỏ hết quặng rồi, thì chỉ còn vàng y. Chất vàng này không phải do nấu lọc mới sanh, vì nó có sẵn từ trước kia rồi, và khi đã thành vàng y, cũng không bao giờ trở lại thành quặng nữa, dầu trải qua bao nhiêu năm, nó cũng không hư hoại. Tánh Viên Giác thanh tịnh của Như Lai cũng thế.  (665)

Trong chương Kim Cang Tạng, chúng tôi ghi nhận được các đoạn sau:

26- Này Thiện nam! Tất cả các pháp, có thủy chung, sanh diệt, tiền hậu, hữu vô, nào tụ tán, khởi dừng, xoay vần, qua lại, các món thủ xả, mỗi niệm nối luôn. Những loại kể trên đều là luân hồi cả. Người chưa ra khỏi luân hồi mà nghĩ bàn đến Viên Giác, thì tánh “viên giác” đó cũng trở thành luân hồi (vị xuất luân hồi nhi biện Viên giác, bĩ Viên Giác tánh tức đồng lưu chuyển) Nếu người ra khỏi luân hồi (hết mê vọng rồi) thì không còn thấy có các việc hư vọng ấy nữa.    (663)

27- Này Thiện nam! Nên biết hư không kia còn không phải tạm có và tạm không, huống chi tánh Viên Giác của Như Lai là bản tánh của hư không, nó bình đẳng tùy thuận các duyên, mà lại tạm có và tạm không hay sao.    (664)

28- Này Thiện nam! Thí như chất kim khoáng, sau khi được nấu lọc, bỏ hết quặng rồi, thì chỉ còn vàng y. Chất vàng này không phải do nấu lọc mới sanh, vì nó có sẵn từ trước kia rồi, và khi đã thành vàng y, cũng không bao giờ trở lại thành quặng nữa, dầu trải qua bao nhiêu năm, nó cũng không hư hoại.

Tánh Viên Giác thanh tịnh của Như Lai cũng thế.     (665)

29- Tánh Viên Giác phi tất cả tướng

-Này Thiện nam! Tánh Viên giác mầu nhiệm của Như Lai vốn không có Bồ đề, và Niết bàn, không có thành Phật và chẳng thành Phật, cũng không có luân hồi và phi luân hồi.       (666)

30- Tánh Viên Giác không thể nghĩ bàn

-Này Thiên nam! Rất dỗi như cảnh giới Niết bàn thân tâm đoạn diệt của Thinh Văn (1) Tiểu thừa kia, còn không thể dùng tâm phân biệt mà thân chứng được, huống chi cảnh giới Viên giác thanh tịnh của Như Lai mà lại dùng tâm suy nghĩ so đo của chúng sanh, làm sao nhập được.

Cũng như người dùng lửa đom đốm, để đốt núi Tu di, làm sao đốt được. Người dùng tâm luân hồi, sanh vọng chấp luân hồi, mà muốn vào biển Niết bàn tịch tịnh của Như Lai thì không thể được.

Thế nên ta dạy: Tất cả các vị Bồ tát và chúng sanh đời sau, trước phải đoạn hết căn bản sanh tử luân hồi từ vô thỉ.         (666)

31- Này Thiện nam! Nếu có suy nghĩ phân biệt là từ vọng tâm (thức) khởi, nên tất cả suy nghĩ, đều là cái vọng tưởng phân biệt duyên theo bóng dáng của sáu trần. Nó hư vọng như hoa đốm trong hư không, chẳng phải là chơn tâm. Nếu ông dùng cái vọng tâm suy nghĩ này, mà suy nghĩ cảnh giới của chư Phật, thì cảnh giới ấy cũng lẩn quẩn trong vòng vọng tưởng của chúng sanh mà thôi. Cũng như người ngồi trong đợi cho hoa đốm giữa hư không kết thành ra quả, thì không có thể được. Này Thiện nam! ông dùng tâm hư vọng thô phù, sanh ra các lối chấp xảo quyệt, (chấp càng) cho nên ông không thể nhập được cảnh Viên Giác chơn thật của Như Lai. Bởi thế, nên những lời ông hỏi trên, đều là hư vọng phân biệt, không phải lời hỏi đúng đắn chơn thật.      (667)

Trong đoạn 29, Kinh cho chúng ta biết Tánh Viên Giác “phi tất cả tướng” và 30 thì “không thể nghĩ bàn” bàn cãi, tranh luận gì cả, vì Tánh Viên Giác nó chỉ “có Một mà không Hai” (Bất Nhị), tức là không có Tâm phân biệt. Những gì của Tâm phân biệt không được dung chứa trong đó: Cho nên những gì được xem là: Tốt xấu, thiện ác, thỉ chung, hữu vô, tụ tán… được kể như trong đoạn kinh số 26 thì tất cả là của tâm phân biệt (mà theo triết lý đó là quan niệm của Nhị Nguyên), là của sự Luân hồi. Mà người trong luân hồi không thể nói đến Viên Giác được, và khi họ nói đến Viên Giác thì tính Viên Giác ấy bị nhiễm lây cõi Luân hồi, cho nên sự hiểu ấy đều không đúng. Và sự “sửa đổi, tu hành” mà không bỏ được “vọng tâm, tâm phân biệt” thì không thể thành đạo được như trong đoạn 31 cho ta hiểu hơn về điều ấy.

Tóm lại, trong chương nầy, Đức Phật cho chúng ta hiểu rõ hơn về tính “Viên Giác” nó “Thanh Tịnh” như thế nào? Nó vốn là bản chất, bản tâm của chúng sinh, không biến đổi, trong sáng, là “cốt lõi” của các vị Phật, hoặc “thành Phật”. Khi biến động thì chúng sinh đã biến “tính Viên Giác” của mình thành Vọng Tâm và chịu cảnh Luân hồi. Khi biết sửa chữa, tu hành trở về thanh tịnh thì dần trở về với Cõi Phật, có cái Chơn Tâm đầy sáng suốt, chiếu soi và hiểu được tất cả qua “Lậu Tận Thông”. Vì thế mà trong Đạo Phật luôn nhắc nhỡ đến “Sự Thanh Tịnh” từ thể xác đến Tâm hồn, giống như ta cố “bình lặng” mặt nước để thấy rõ các vật chìm dưới đáy hồ vậy!

 

Nguyên Thảo,

13/11/2026.


Sunday, November 1, 2026

*Vấn Đề XI: Nhận Thức Con Đường Tu Và Cứu Cánh. (TT)


2- Tiếp theo là trong chương “Phổ Nhãn”, Kinh nói đến Đức Phật thuyết về sự “ngộ” và “nhập” vào tính “Viên Giác” như sau:

15- Này Thiện Nam, những hàng sơ học Bồ tát và các chúng sanh đời sau, muốn ngộ nhập tâm Viên Giác thanh tịnh của Như Lai, thì cần phải Chánh niệm, và xa lìa các vọng huyễn. Vậy trước hết phải:

1. Y theo pháp “chỉ” của Như Lai (Ðại thừa định)

2. Giữ gìn giới cấm kiên cố

3. Sắp xếp đồ chúng cho yên ổn (sắp xếp hoàn cảnh xung quanh cho thuận tiện)

4. Ở chỗ thanh vắng

5. Phải suy nghĩ như sau:

- Phật dạy Quán thân này như huyễn -Phải thường nhớ nghĩ như vầy: Cái thân của ta nay đây, là do bốn chất: đất, nước, gió, lửa hòa hiệp. Như da, thịt, gân, xương, răng, tóc, móng tay, tủy, não v.v… là thuộc về nước; nhiệt độ trong người là thuộc về lửa; phổi hô hấp, tim đập, mạch nhảy, các chuyển động trong người là thuộc về gió.   (648)

16- Phật dạy quán tâm như huyễn -Này Thiện nam! ông đã biết thân này rốt ráo không thật có, chẳng qua do các duyên hòa hiệp làm ra thân tướng giả tạm, đồng với loại huyễn hóa. Do bốn duyên là đất, nước, gió, lửa hoà hợp, nên vọng có sáu căn là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý. Nhơn bốn duyên và sáu căn, trong ngoài hợp lại thành cái thân giả tạm, rồi vọng khởi ra các vọng tưởng phân biệt. Các vọng tưởng phân biệt tích tụ trong thân này in như có cái hình tướng “năng duyên”, duyên theo bóng dáng của trần cảnh, nên giả gọi đó là “Tâm”. -Này Thiện nam! cái tâm hư vọng phân biệt này, nếu không có trần cảnh thì không còn phân biệt được cái gì cả. Lại nữa, khi bốn duyên (tứ đại) rã rời rồi, thì thân giả tạm này cũng không còn. Lúc bấy giờ, cái vọng niệm phân biệt bị tích tụ trong thân thường duyên theo bóng dáng của sáu trần đó, cũng bị phân tán. Rốt cuộc rồi không còn thấy có cái gì mà gọi là “Tâm” cả.  (649)

- Huyễn hết thì chơn hiện, như bụi sạch thì gương sáng -Này Thiện nam! Vì “huyễn thân” của chúng sanh kia diệt, cho nên “huyễn tâm” cũng diệt; do “huyễn tâm” diệt, cho nên cái “huyễn trần” cũng diệt; do “huyễn trần” diệt, nên cái “huyễn diệt” đó cũng diệt luôn. Bởi thâm tâm là tướng trần cấu hư huyễn đã hoàn toàn diệt, nên lúc bấy giờ tánh “Viên Giác phi huyễn” hiện ra, thanh tịnh khắp cả mười phương. Thí như lau gương khi bụi hết thì gương sáng tự hiện bày.   (650)

17- Này Thiện nam! Bởi đối với những kẻ mê muội chấp thân tâm huyễn cấu này là thật có, không thể xa lìa được, nên ta gọi đó là chúng sanh. Ðối với người đã xa lìa được thân tâm cấu huyễn thì ta gọi đó là Bồ tát. (651)

18- Này Thiện nam! Các Bồ tát và chúng sanh đời sau, khi diệt hết các ảnh tượng vọng huyễn rồi thì tánh “Viên giác thanh tịnh” hiện ra, khắp cả vô biên hư không, không có ngằn mé và phương hướng.  (652)

19- Này thiện nam! Vì tánh Viên Giác thanh tịnh sáng suốt đã hiện ra nên “tâm” thanh tịnh: do Tâm thanh tịnh nên “6 thức” thanh tịnh; do 6 Thức thanh tịnh nên “6 căn” thanh tịnh; do 6 căn thanh tịnh nên “6 trần” thanh tịnh; do 6 trần thanh tịnh nên 4 đại, 12 xứ, 18 giới và 25 loài đều thanh tịnh.  (652)

20- Này thiện nam! Vì tánh Viên Giác kia mầu nhiệm viên mãn không hoại, nên bản thể của căn, bản thể của trần, không có một pháp nào hoại diệt và lộn lạo; cho đến pháp môn Ðà La Ni, cũng không có hoại diệt và lộn lạo. Thí như trăm ngàn ngọn đèn, đồng đốt trong một căn nhà, ánh sáng của mỗi ngọn đèn tuy đều chiếu khắp cả nhà, nhưng không có lộn lạo hay lấn diệt nhau.  (655)

21- Này Thiện nam! Vì các Bồ tát thành tựu được tánh Viên Giác rồi, nên không sợ pháp hữu vi ràng buộc, không cầu pháp vô vi giải thoát, không nhàm chán sanh tử, không ưa thích Niết Bàn, không kính người trì giới, không ghét người phạm giới, không tôn trọng kẻ tu lâu, chẳng khinh người mới học. Tại sao thế? -Vì tất cả cá pháp đều là Viên Giác vậy.  (656)

22- Này Thiện nam! Các Bồ tát hiện tại và chúng sanh đời sau, tuy tu tập Tâm này (Viên Giác) mà được thành tựu (quả Phật) rồi, nhưng thực ra thì không tu và cũng không thành, vì tánh Viên Giác vừa tịch diệt vừa phổ chiếu tất cả, đối với Phật hay chúng sanh, không hai không khác.  (656)

23- Sanh tử và niết bàn đều như mộng, vì chúng sanh vốn đã thành Phật 

Các thế giới của chư Phật, nhiều như số cát sông Hằng, đều ở trong tánh “Viên Giác” này. Cũng như hoa đốm ở trong hư không, mặc tình lăng xăng khởi lên và lăng xăng diệt mất. Nó không phải “tức” là tánh Viên Giác, mà cũng không phải “ly” tánh Viên giác; không triền phược và giải thoát. Bởi thế nên biết “Sanh tử và Niết bàn” cũng đều như giấc mộng hôm qua, vì chúng sanh vốn đã thành Phật từ xưa đến giờ. (657)

24- Này Thiện nam! Phải biết sanh tử và Niết bàn đều như giấc mộng hôm qua, cho nên không có sanh diệt và cũng không có khứ lai. Ở nơi quả vị sở chứng, không có “được’ và “mất” hay “thủ” và “xả”. ở nơi người năng chứng cũng không có “tạo tác” và đình chỉ” hay “sanh (nhậm) và “diệt”. Trong tánh Viên Giác, tất cả các pháp đều bình đẳng, không có hoại diệt. Rốt ráo không có người năng chứng và quả sở chứng. (658)

 Đoạn 15 Đức Phật đề cập đến những điều kiện thực hành để thâm nhập được vào tính Viên Giác, nhất là phải quán thân hiện tại nầy như huyễn vì thân chỉ là kết hợp giữa các yếu tố của Tứ Đại: Đất, Lửa, Gió, Nước mà thành; khi chết đi thì thân tan rã và trở về với Tứ Đại, không còn là của mình nữa. Và Tâm cũng vậy, từ cái Thân giả tạm mà chúng sinh đã sinh ra có cái Tâm giả tạm như phần chúng tôi đã gạch dưới dể Quý vị dễ theo dõi.

Trong đoạn số 18, Đức Phật cho biết “khi diệt hết các ảnh tượng vọng huyễn rồi thì tánh “Viên Giác thanh tịnh” hiện ra, khắp cả vô biên hư không, không có ngằn mé và phương hướng”. Điều ấy khẳng định cho chúng ta biết “Cõi Phật” được diễn tả như thế nào. Trở lại đoạn Kinh trong Kinh Hoa Nghiêm ở phẩm Như Lai Xuất Hiện có đoạn như sau:

“Ví như hư không đến khắp tất cả chỗ sắc phi sắc, chẳng phải đến chẳng phải chẳng đến. Vì hư không chẳng có thân.

Cũng vậy, thân Như Lai khắp tất cả chỗ, khắp tất cả chúng sanh, khắp tất cả pháp, khắp tất cả quốc độ, chẳng phải đến chẳng phải chẳng đến. Vì thân Như Lai là không có thân. Vì chúng sanh mà thị hiện thân Phật”.

Hay như trong Kinh Lăng Nghiêm, cũng có đoạn:

Khi tâm hoàn toàn thanh tịnh rồi, thí cái trí quang sáng suốt hiện ra. Lúc bấy giờ chơn tâm ông vừa tịch tịnh lại vừa chiếu soi, bao trùm khắp cả mười phương hư không thế giới, lúc bấy giờ ông trở lại xem cảnh vật hiện tiền ở thế gian này, cũng như là việc trong chiêm bao. Khi ông được như thế rồi thì nàng Ma đăng già ở trong mộng kia làm gì bắt ông được!

Trong đoạn 24 Đức Phật cho biết: Ở trong tính Viên Giác, tất cả các pháp đều bình đẳng, không hoại diệt lẫn nhau, không có người năng chứng và quả sở chứng; thì hình ảnh ví dụ trong đoạn số 20 qua phần gạch dưới cho chúng ta hiểu tất cả chúng sinh khi thành đạo, được vào tính Viên Giác thì giống như ánh sáng của những ngọn đèn đồng chiếu sáng khắp phòng, nhưng không ánh sáng nào lấn diệt ánh sáng nào. Vậy ánh sáng đây là gì? Đó là ánh sáng của Bản Tâm hay là Chơn Tâm của từng chúng sinh, như trong Kinh Lăng Nghiêm có cho biết:

“Chơn Tâm nhiệm mầu vắng lặng mà thường sáng suốt chiếu soi” (Tánh giác diệu minh, bản giác minh diệu).

Còn căn phòng đó chính là Pháp Giới, hay được gọi bằng rất nhiều danh từ khác nhau tùy theo từng trường hợp. Và trong đoạn 23, nơi những câu được gạch dưới: “. Bởi thế nên biết “Sanh tử và Niết bàn” cũng đều như giấc mộng hôm qua, vì chúng sanh vốn đã thành Phật từ xưa đến giờ”. Tại sao vậy? Vì chúng sinh khởi thủy vốn từ trong Cõi Chơn Tâm tức là Cõi Phật, nhưng do vì “Vô Minh” (không biết, ngu si) mà đã mượn đến các đại khác để tạo nên “cái thân giả tạm”, kèm theo là “cái Tâm không thật” cho mình để phải lăn lộn trong sáu cõi Luân hồi do tạo nghiệp. Khi biết tu hành, hay đúng hơn là “làm lành, lánh ác”, biết “hồi đầu”, quay trở về chốn cũ thì lúc đó gọi là “thành Phật” sau khi nhập “Niết Bàn”. Niết Bàn đó chỉ dành cho chúng sinh giả tạm, cho cái thân giả tạm; chứ thực ra cái “Bản Tâm” nó đã vốn đã là Phật từ xưa đến giờ. Cho nên đời người sinh ra và đạt được Niết Bàn giống như là một giấc mộng dài của chúng sinh bị Vô Minh dẫn dắt!

 

Nguyên Thảo,

02/11/2026. 

Sunday, October 18, 2026

*Vấn Đề XI: Nhận Thức Con Đường Tu Và Cứu Cánh!

 

Lời Trần Tình: Những lời trần tình nầy có vẻ hơi muộn màng, nhưng chúng tôi nghĩ cũng còn cần thiết khi trình bày cùng Quý Vị. Đúng ra, từ khi đi vào chủ đề: “Vấn đề VIII- Tại sao Đức Phật nói là thị hiện?” thì chúng tôi cần trình bày rõ hơn cho Quý Vị biết, nhưng chúng tôi đã không nghĩ đến điều ấy; đến nay thì chúng tôi nghĩ lại, cần phải viết để Quý Vị hiểu hơn! Điều đó là gì?

Đó là sự trích dẫn những đoạn trong các Kinh điển qua các bài viết. Cái vấn đề ở đây không phải là thỉnh thoảng, mà là sự trích dẫn rất nhiều đoạn Kinh đưa vào bài tìm hiểu của mình về Đạo Phật. Thực ra, chúng tôi chỉ muốn trình bày lại con đường “Đi tìm hiểu vào Đạo Phật” của mình cùng Quý Vị, theo cái trình tự mà chúng tôi đã thâm nhập, nhất là khi đọc đến bộ “Phật Học Phổ Thông” của Hòa Thượng Thích Thiện Hoa. Trong đó, chúng tôi tìm thấy được các điều kỳ thú ở những Kinh Lăng Nghiêm, Viên Giác và Kinh Kim Cang. Không biết Hòa Thượng dịch hay lược dịch hoặc đăng tãi có đầy đủ nội dung các Kinh không? Nhưng, cũng khiến chúng tôi lấy làm thích thú mà ghi chú những điều mình hiểu căn bản, cùng “sao chép để tìm hiểu lại” về sau nầy! Đến nay những điều ấy có dịp được gửi đến Quý Vị cùng tìm hiểu thêm với chúng tôi. Tuy nhiên, chúng tôi đã không ghi lại cái số được “đánh số” cho từng đoạn Kinh được trích ra. Nay mạn phép ghi lại và giữ chúng như là những kỷ niệm cùng là cái “tiến trình tuần tự” khi chúng tôi đi tìm hiểu vào Đạo Phật. Tỉ như đoạn sau:

*49 -Bạch Thế tôn! Bồ đề, Niết bàn, Chơn như, Pháp tánh, Yêm ma la thức, Không Như Lai tạng và Ðại viên cảnh trí, bảy danh từ tuy khác, chớ cũng đồng một quả Phật thanh tịnh thường còn không hoại. (556)

Trong đoạn Kinh nầy có hai số: 49 là số thứ tự chúng tôi trích ra trong Kinh khi tìm hiểu và số sau 556 là số trang có đoạn Kinh ấy trong bản điện tử sau nầy. Tuy nhiên, chúng tôi xin Quý Vị chú ý: Do bản đánh máy trong trang điện tử chưa được sửa chữa, hoàn chỉnh; cho nên có vài sai sót về chính tả hay thiếu vài chữ khiến chúng ta khó hiểu về đoạn Kinh ấy. Đó là vấn đề, và chúng tôi cũng mong rằng Quý Vị sẽ có dịp đọc kỹ các Kinh ấy, để có thể khám phá được những điều sâu xa hơn, mà chúng tôi chưa đạt đến. Và cứ xem các điều cung ứng hôm nay, chỉ là các bước khởi đầu chưa thông thạo của chúng tôi được gởi đến, nhằm làm tài liệu tham khảo cho Quý Vị mà thôi! Và thêm một điều khác là chúng tôi dùng chữ “chúng sinh” thay vì chữ “chúng sanh” như của Hòa Thượng Thích Thiện Hoa, vì chúng tôi thấy chữ “chúng sinh” nghĩa nó mạnh hơn, nên chúng tôi đã dùng từ trước, nên mong Quý Vị không thắc mắc về điều ấy. Dù sao, hai từ ngữ ấy đều cùng một nghĩa! Chúng tôi xin chân thành cảm tạ đến sự quan tâm của Quý Vị. Cám ơn nhiều!

Nguyên Thảo kính cẩn.

 

1-Trong hai vấn đề IX và X trên chúng ta đã tìm hiểu về Kinh Lăng Nghiêm, tìm hiểu những điều Đức Phật thuyết giảng về những yếu tố viên dung với nhau để tạo nên toàn cõi Hư Không hay Pháp Giới; trong đó có yếu tố Chơn Tâm của từng chúng sinh cùng “viên dung” với nhau tạo thành cõi Chơn Tâm chung trong vũ trụ. Nhưng do vì “Sự không biết” (Vô Minh) mà chúng sinh bắt đầu có Vọng Tâm và cái Tâm Phân Biệt bèn tách rời ra, rồi mượn đến các yếu tố Đất, Lửa, Gió, Nước mà tạo thành thân xác của chính mình. Từ đó, thân xác lại che khuất cái sự “Trong Sáng” tự có của Tâm, để rồi mượn đến yếu tố “Thức Đại” mà nhìn thế gian trần cảnh qua sáu Thức, và lại mượn Hư Không để được tăng trưởng và lớn lên. Bắt đầu từ sự có thân xác ấy, mọi nhu cầu đòi hỏi về tâm, sinh lý cho đến sự đối chọi với môi trường xung quanh, chúng sinh đã phải chiến đấu để tồn tại qua các hành động sát, đạo, dâm, vọng. Do từ sự đáp ứng nhu cầu, có những điều khiến ta ham thích (Ái), rồi lại muốn nhiều hơn (Dục), khiến ta không thoát được ba điều “Tham, Sân, Si” mà tạo Nghiệp. Do Nghiệp mà chúng sinh phải chịu lăn lộn trong vòng “Vay trả, trả vay” (Luân Hồi), càng ngày càng sâu đậm hơn, không thoát ra được. Chính vì vậy mà Đức Phật dẫn giải trong Kinh là do Vọng Tâm và Tâm Phân Biệt là nguồn gốc của mọi chúng sinh và sự thành hình thế giới. Cho nên, để dứt mọi nguồn gốc, chúng sinh phải quay trở về, dứt mọi Nghiệp chướng, lột bỏ mọi Nhân xấu, hành Thiện để tránh Quả tương lai, để trở lại với cái Chơn Tâm trong sáng thuở ban đầu.

Sau khi giảng giải, chỉ rõ những điều đã sản sinh ra thế giới, chúng sinh; Đức Phật hướng dẫn chúng sinh “sửa đổi” (Tu Hành) như thế nào để đạt được kết quả, cùng cảnh giác những chướng ngại sẽ gặp trên con đường tu hành.

Bây giờ, chúng ta sẽ đi vào môt Kinh khác mà Hòa Thượng Thích Thiện Hoa đã chọn cho chúng ta trong bộ sách Phật Học Phổ Thông của Ngài. Đó là Kinh Viên Giác! Với Kinh nầy, Đức Phật cho chúng ta biết rõ hơn về phương pháp Tu; cũng như các điều cần thiết mà người tu hành cần đạt, để tiến đến cái đích sau cùng là “Cứu Cánh”. Phải chăng vì thế mà tên Kinh có tên là Viên Giác chăng? (Viên: Tròn đầy, viên mãn; Giác: Hiểu biết, giác ngộ). Chúng ta, bắt đầu vào vấn đề và chúng tôi mong đây chỉ là phần: “Cung ứng tài liệu” cho Quý Độc Giả mà thôi, chứ không phải là bài giảng giải, vì thiết nghĩ chúng tôi không đủ khả năng để làm việc ấy! Xin kính mời:

Nếu trong Kinh Lăng Nghiêm chúng ta có đoạn Kinh khi A-Nan bạch cùng Đức Phật:

-Bạch Thế tôn! Bồ đề, Niết bàn, Chơn như, Pháp tánh, Yêm ma la thức, Không Như Lai tạng và Ðại viên cảnh trí, bảy danh từ tuy khác, chớ cũng đồng một quả Phật thanh tịnh thường còn không hoại.

Thì trong Kinh Viên Giác nầy chúng ta lại có đoạn Kinh sau:

2- Phật trả lời cho Ngài Văn Thù - Này thiện-nam, Như-Lai có pháp “Ðại Ðà-la-ni” (1) tên là “Viên-Giác”. Từ tánh “Viên-Giác” nầy mà sanh ra tất cả các pháp thanh-tịnh: Chơn-như, Bồ-đề (Trí-giác) Niết-bàn (viên-tịch) và Ba-la-mật (Ðáo-Bỉ-Ngạn), nay ta sẽ dạy trao cho các ông. (633)

Với các đoạn Kinh nầy cho chúng ta hiểu hơn, thêm về ý nghĩa bao la của nhiều danh từ được dùng trong các Kinh điển, khi nói về “cứu cánh” của con đường tu mà Đức Phật truyền lại cho đời sau. Trong Kinh nầy Đức Phật đề cập đến pháp Đại ĐàLaNi hay là Viên Giác. Pháp nầy như thế nào? Đức Phật thuyết:

3- Nầy Văn-Thù, nhơn-địa tu-hành của các đức Phật, đều y “Viên-Giác” nầy mà vĩnh-viễn đoạn trừ vô-minh, được sáng-suốt thanh-tịnh viên-mãn, nên mới được thành Phật. Vậy Vô Minh là gì? (633)

Sau đó, Đức Phật giải thích Vô Minh như sau:

4- Vậy “Vô-minh” là gì? Nầy Thiện-nam, tất cả chúng-sanh từ hồi nào đến giờ, bị nhiều món điên-đảo làm mê-mờ tánh “viên-Giác”, như người lạc đường, lầm lộn bốn phương. Ðiên-đảo vọng- hiện ra thân và tâm, rồi lầm nhận thân tứ-đại giả hợp nầy làm thân mình, chấp cái vọng-niệm sanh diệt duyên theo bóng-dáng của sáu trần cho là thật tâm mình. Như người nhặm con mắt, thấy trong hư-không có các hoa đốm, hoặc mặt trăng thứ hai. Thật ra trong hư-không chẳng có hoa đốm hay mặt trăng thứ hai, nhưng vì người nhặm con mắt vọng-chấp. Bởi vọng-chấp, nên chẳng những không biết được hư-không, mà lại thêm mê-lầm: Chấp thật có hoa đốm sanh. Vì mê-lầm mà có sanh-tử luân-hồi, nên gọi là “Vô-minh”.   (633-634)

Và Vô Minh ấy như thế nào?

5- Phật dạy “Vô minh” không có thật thể - Nầy thiện-nam! Cái “Vô-minh” này không có thật thể (thật vật). Như người ngủ chiêm-bao, thấy các cảnh vật, đến khi thức rồi, thì cảnh vật kia không còn; và như người hết nhặm, thì các hoa đốm trong hư-không tự tiêu-diệt. Lúc bấy giờ không thể nói “thật có chỗ hoa diệt”, vì không thật có chỗ hoa sanh vậy.   (634)

6- Tất cả chúng-sanh ở trong cái “không sanh diệt” (tánh Viên-Giác) mà vọng thấy có sanh-diệt, cho nên mới bị trầm luân trong biển sanh-tử luân-hồi.  (634)

Còn các Đức Phật được thành Phật nhờ tu theo “Viên Giác”:

7- Phật dạy tu theo “Viên giác” - Nầy Thiện-nam, nhơn-địa tu-hành của Như-Lai là tu theo Viên-Giác. Nghĩa là: biết các pháp đều hư-huyễn, như hoa đốm giữa hư-không có người chịu sanh-tử luân hồi. Không phải phá hoại, làm cho các pháp mất đi mà kêu là không, chính bản-tính của các pháp nó tự không. Cái “biết (năng biết) các pháp không” đó, cũng như hư không. “Cái biết như hư-không”, cũng không luôn. Nhưng không thể nói: “không có cái biết”. Phải dứt trừ hết cả “có” và “không”, như thế mới gọi là “tùy thuận tánh Viên-giác” (tu Viên-Giác).    (635)

8- Phật và Bồ Tát đều tu theo “Viên Giác” Tại sao thế? Vì trong Như-Lai-Tạng (Viên-Giác) không có sanh diệt, không có thấy biết, như hư-không thường còn, chẳng lay động, như tánh của pháp-giới viên-mãn khắp giáp cả mười phương. Ðây gọi là chỗ nhơn-địa tu-hành của Như-Lai, các vị Bồ-tát cũng nhơn nơi đây mà phát tâm thanh-tịnh tu theo Ðại-thừa. Chúng-sanh đời sau cũng phải y theo đây tu hành, mới khỏi đọa vào tà-kiến.  (635)

Sau chương Văn Thù, thì đến chương “Phổ Hiền”, Kinh đề cập sự “huyễn hóa” cảnh vật từ Tâm của chúng sinh, phát sinh từ “Vô Minh”. Sự huyễn hóa đó đều không có thật, nhưng chúng sinh cứ nghĩ là thật rồi đeo đuổi theo chúng; khiến chúng sinh bị mãi lăn lộn trong vòng Luân Hồi. Nếu xa lìa được sự huyễn hóa đó thì chúng sinh sẽ được sự “Giác Ngộ”:

10- Này thiện nam! tất cả các cảnh vật huyễn hóa (thế giới, chúng sanh) của chúng sanh, đều sanh trong tâm Viên Giác mầu nhiệm của Như Lai. Các pháp hư huyễn có diệt, mà tánh Viên Giác vẫn không diệt. Cũng như hoa đốm sanh trong hư không, các hoa đốm hư huyễn kia có hoại diệt, mà tánh hư không chẳng hề hoại diệt. (640)

11- Khi các huyễn cảnh diệt rồi, thì cái huyễn tâm của hành giả cũng theo đó mà diệt luôn. Ðến khi các huyễn (năng và sở) đều diệt hết, thì cái tâm Viên Giác không vọng động tự hiện. Bởi đối với vọng huyễn mà nói “Viên Giác” nên Viên Giác cũng trở thành vọng huyễn, vì còn ở trong vòng đối đãi vậy. Ðến cảnh giới này, nếu nói “có viên Giác” thì chưa rời vọng huyễn đã đành, mà nói là “không Viên Giác” thì cũng chẳng rời được vọng huyễn.   (641)

12- Thế nên, các vọng huyễn (có và không) đều phải bị diệt hết rồi, mới gọi là Viên Giác.   (641)

13- Này thiện nam! Khi biết được các pháp hư huyễn, tức là lìa được các huyễn, chớ không cần phải có phương tiện gì khác. Lìa được các huyễn tức là “giác” cũng không có lớp lang tuần tự gì.    (642)

 

Nguyên Thảo,

19/10/2026.


Thursday, October 8, 2026

*Vấn Đề X: Đức Phật thuyết Về Chơn Tâm Và Ngộ! (TT)

 

4- Và cũng trong Kinh nầy, Đức Phật hỏi đến 25 vị Thánh do những pháp tu nào mà họ được chứng quả, thì các vị Thánh cho biết họ nương vào các căn (6 căn: Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý); người thì nương vào 6 trần (Thanh trần, Sắc trần, Hương trần, Vị trần, Xúc trần, Pháp trần); người nương vào 6 Thức (Nhãn thức, Nhĩ thức, Tỹ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức); hay người nương vào 7 Đại (Lửa, Đất, Nước, Gió, Hư không, Thức đại, Kiến đại). Tức là nương vào các yếu tố Thế gian để Xuất thế gian vậy. Nhưng điều quan trọng là ở nơi con người mới đạt được thành quả vì “Chỉ có người ở cõi Nam Diêm Phù Đề” mới có Phật Pháp do Đức Phật chỉ rõ và truyền giảng. Nhưng người cũng còn may mắn là không nằm trong “Bát Nạn” (Địa ngục; Ngạ quỷ; Súc sinh; người ở Bắc-Uất-Đan-Việt; người ở Trường-Thọ-Thiên; người bị đui điếc câm ngọng; Thế trí biện thông; và người sinh vào thời kỳ trước Phật hay sau Phật. Nhưng như chúng ta dù sinh sau Phật mà vẫn có Phật pháp để nương vào đó để tu hành).

Đức Phật còn chỉ rõ hơn về các điều nhận biết khi đạt đến quả vị Bồ Đề như sau:

63 - A Nan, các ông phải biết: Từ nơi chơn tâm thanh tịnh, rời các danh tướng, không có thế giới và chúng sanh, vì vọng động nên có sanh, nhơn sanh có diệt; sanh diệt cũng đều là vọng, diệt hết vọng gọi là chơn, thế gọi là Vô thượng Bồ đề và đại Niết bàn là hai quả chuyển y của Như Lai vậy.

Xong, Đức Phật còn khuyên chúng sinh cũng như A Nan:

- A Nan, ông nay muốn tu hành để thành Phật, thì phải tuần tự y theo ba món tiệm thứ này, mới có thể diệt trừ được gốc rễ của loạn tưởng, cũng như người muốn súc sạch cái bình để đựng đồ quý, thì trước hết phải đổ độc ra, kế dùng tro chùi rửa, sau dùng nước nóng và chất thơm rửa lại thiệt sạch, rồi mới có thể đựng vị cam lồ được.

Ba món tiệm thứ là:

1. Trừ các trợ duyên bên ngoài: Ăn, không nên ăn những vật không hợp với người tu hành, như ăn thịt uống rượu và ngũ vị tân v.v... Ngũ vị tân, ăn sống thì nó tăng trưởng tánh nóng giận, ăn chín hay sanh tham dục, tụng kinh trì chú chẳng hiệu nghiệm, Thánh thần không bảo hộ. Còn chỗ ở tu thì phải tìm chỗ nào cho hợp với hoàn cảnh của người tu hành.

2. Trừ các chánh nhơn bên trong: Cốt yếu là hành giả phải nghiêm trì tịnh giới, không dâm, sát, đạo và vọng, gìn giữ ngoài thân không phạm, trong tâm không động, thân và tâm đều thanh tịnh như băng tuyết.

3. Trừ các nghiệp hiện tiền: Khi tiếp xúc với trần cảnh, không khởi vọng niệm phân biệt theo sáu trần, xoay các cảm giác trở về bản tâm thanh tịnh. Do ngoài không duyên theo trần cảnh, trong sáu căn không vọng động, đồng một thể thanh tịnh, nên mười phương thế giới đều được thanh tịnh sáng suốt; cũng như trong ngọc lưu ly có hàm chứa mặt trăng sáng. Hành giả lúc bấy giờ thân tâm thơ thới, chứng đặng vô sanh pháp nhẫn, mười phương chư Phật đều hiện trong tâm người ấy. Từ đây hành giả lần lần tăng tiến tu hành, tiến lên các quả Thánh.

Đức Phật đã chỉ con đường tu và những điều nhận thức, tri-kiến (tri: biết; kiến: thấy) chỉ có Phật mới thấy biết gọi là “tri-kiến-Phật”. Tuy nhiên, Ngài còn cảnh giác người tu hành vài trở ngại có thể gặp phải do nơi các ma chướng và giải thích các điều ấy như sau:

66- - Các ông chưa rõ trên đường tu hành, còn gặp nhiều cảnh ma rất là nguy hiểm. Nếu các ông không biết trước, sanh tâm tà kiến thì đọa vào ác đạo, cũng như người nhận lầm giặc làm con, thì bị hại chẳng ít. Vậy các ông phải chăm chú nghe, ta sẽ chín chắn chỉ dạy cho.

Này A Na, tất cả chúng sanh cùng với người mười phương chư Phật, đồng một thể chơn tâm thanh tịnh không hai. Bởi các ông bị vô minh vọng tưởng, nên sanh ra mười phương hư không và thế giới nhiều như vi trần, nhưng mười phương hư không và hằng sa thế giới đó đều sanh ở trong chơn tâm của các ông, chẳng khác nào một điềm mây nhỏ sanh trong trời xanh. Nếu người ngộ được chơn tâm rồi thì mười phương hư không và thế giới đều tiêu hết.

Bởi các loài ma kia thấy người tu hành sanh tâm lo sợ cho bà con quyến thuộc của chúng sẽ tiêu diệt, nên chúng dùng đủ thần lực đến nhiễu hại người tu. Chúng nó cũng đủ năm phép thần thông biến hóa chỉ chưa được lậu tận thông.

67- Mặc dầu chúng đủ năm phép thần thông và sức mạnh, song vẫn còn ở trong vòng trần lao; nếu các ông trong khi tu thiền tâm được thanh tịnh sáng suốt, không vọng động, thì chúng ma kia không làm sao hại được. Cũng như dao chặt xuống nước, gió thổi ánh sáng, hoàn toàn không dính líu gì. Chúng ma kia phải lần lần tiêu diệt như băng bị nước nóng chế vào và tối tăm bị ánh sáng phá trừ; chỉ lo một điều là các ông cũng như chủ nhà, nếu chủ nhà mê muội rồi thì các ma chướng kia như khách dễ bề nhiễu hại, rồi các ông trở làm con cái của ma, sau thành người ma.

Ma Ðăng Già là thứ ma yếu hèn, nó chỉ làm ông phá một giới trong tám muôn giới mà thôi, nhờ tâm ông thanh tịnh nên chẳng bị trầm luân. Còn các chúng ma này rất là nguy hiểm, nó phá tan giới thân huệ mạng làm cho ông nhiều kiếp luân hồi. Chẳng khác nào như ông quan lớn bị cách chức, gia tài sự sản bị tịch thâu, trở thành một người dân trắng, không thể cầu cứu với ai được.

Tiếp theo, Đức Phật kể đến 50 ma chướng khi cố dụng công vượt qua, phá trừ các ấm gồm: 10 ma chướng về Sắc ấm; 10 ma chướng về Thọ ấm; 10 ma Tưởng ấm; 10 ma Hành ấm và 10 ma về Thức ấm. (Xin Quý Độc Giả tham khảo kỹ trong Kinh Lăng Nghiêm. Nhưng: Chung qui hành giả tưởng mình đạt được chứng ngộ, có nhiều khả năng mầu nhiệm mà sinh lòng “Ngã Mạn”, rồi tự xưng “thế nầy thế khác” và ra hành Đạo. Điều ấy Đức Phật cho biết “là có thể” bị Thiên Ma Ba Tuần dẫn dắt mình trở lại, cùng kéo theo bao nhiêu chúng sinh khác phải “bị cuốn” vào vòng Luân Hồi, chơi trò chơi “đau khổ” tiếp tục! Giống như trong trò chơi nào đó dưới nước, mà khi chúng ta thấy một người sắp lên bờ, từ bỏ cuộc chơi; thì chúng ta chạy đến cố lôi họ xuống để chơi tiếp tục vậy!

Đến đây, chúng tôi đã phát họa vài hình ảnh về một số điều trong Kinh Lăng Nghiêm mà Hòa Thượng Thích Thiện Hoa đã dịch trong bộ Phật Học Phổ Thông của Ngài. Với sự hiểu hạn hẹp chúng tôi chỉ làm được như vậy thôi, mong những điều nầy sẽ làm tiền đề để Quý vị có thể tìm hiểu vào Kinh một cách sâu xa hơn; và tìm được những kiến thức thâm thúy riêng của mình.

Và để tiếp theo, chúng tôi sẽ cố gắng qua phần tìm hiểu thêm trong các Kinh Viên Giác cùng Kinh Kim Cang, cũng trong bộ Phật Học Phổ Thông mà Hòa Thượng Thích Thiện Hoa lược dịch nhằm cung ứng cho Quý Vị vài tài liệu để dễ dàng tìm hiểu vào Đạo Phật hơn.

 

Nguyên Thảo,

09/10/2026.


Saturday, September 26, 2026

*Vấn Đề X: Đức Phật thuyết Về Chơn Tâm Và Ngộ! (TT)

 

3- Nhưng, cái giới luật quan trọng, trước tiên nhất trong Đạo Phật là “giữ năm giới”. Tại sao lại như vậy? Trong Kinh Lăng Nghiêm nầy Đức Phật chỉ rõ và giải thích như sau:

(Xin ghi chú: Trước các đoạn Kinh có những con số thứ tự, hay gạch dưới ở vài nơi nào đó là do chúng tôi ghi nhận, đánh dấu, để dễ nhớ các ý quan trọng trong Kinh khi bắt đầu tìm hiểu vào Đạo Phật. Kể từ nay, chúng tôi sẽ giữ nguyên các số ấy giống như là những kỷ niệm, và mong Quý độc giả sẽ tìm thấy những ý khác hữu ích hơn, khi có dịp đọc lại Bộ Phật Học Phổ Thông hay đào sâu vào các Kinh Lăng Nghiêm, Viên Giác hoặc Kim Cang mà Hòa Thượng Thích Thiện Hoa đã dịch hay lược dịch. Chúng tôi mạnh dạn dẫn chứng, trình bày các đoạn kinh ấy với Quý Vị thay những lời của mình phân tích, giảng giải, luận bàn; vì chúng tôi nghĩ các đoạn Kinh ấy là những minh chứng đích thực, là những ý nghĩa hùng hồn, giải thích chính xác về giáo lý Đạo Phật hơn là sự nghĩ bàn của chúng tôi. Do vậy, chúng tôi mong Quý Vị thông cảm và chấp nhận chúng như là một phần tài liệu nhằm hỗ trợ Quý Vị trên con đường “Tìm hiểu vào Đạo Phật” như chúng tôi đã làm! Và trong những phần sau sau bài nầy, chúng tôi sẽ ghi thêm số trang trong sách điện tử để Quý Vị tiện bề theo dõi và kiểm chứng! Xin đa tạ!).

58- Phật khen A Nan và dạy rằng: -Ông hỏi phương pháp tu hành để độ chúng sanh trầm luân đời sau, vậy ông nên chú ý nghe, ta sẽ vì ông chỉ dạy.

- Này A Nan, ông đã thường nghe ta dạy, người tu hành quyết định phải đủ ba điều cần yếu:

1. Dùng giới luật nhiếp phục tự tâm

2. Nhơn giữ giới, tâm mới sanh định

3. Nhơn định, tâm phát huệ

Ðây gọi là ba món tu vô lậu (Vì tu ba phép này, thì không còn sa đọa).

A. Trước đoạn lòng dâm: -A Nan, tại sao dùng giới luật để nhiếp phục tự tâm? - Này A Nan, nếu các chúng sanh trong tâm không còn nghĩ đến việc dâm dục nữa, thì sẽ ra khỏi sanh tử luân hồi. Ông tu hành quyết cầu ra khỏi trần lao, nếu tâm dâm dục không trừ, thì cảnh trần lao không bao giờ ra khỏi. Dầu cho ông hiện tiền đặng nhiều trí huệ và thiền định, cũng sẽ đọa vào ma đạo. Thượng phẩm làm ma chúa, trung phẩm làm ma dân, hạ phẩm làm ma nữ. Các loài ma kia cũng đều có đồ đệ và tự xưng đã thành đạo vô thượng Bồ đề. Sau khi ta nhập diệt rồi, vào đời mạt pháp, chúng ma này rất thạnh hành trong thế gian, ưa làm việc tham dục, xưng là thiện tri thức của chúng sanh, khiến cho chúng sanh đọa vào hầm tà kiến, mất con đường Bồ đề. A Nan, ông tu thiền định, nếu không đoạn lòng dâm, thì cũng như người nấu cát muốn cho thành cơm, dầu trải bao nhiêu kiếp cũng không thể thành cơm được. Ông đem tâm dâm dục để cầu quả Phật, dầu cho ông có được diệu ngộ đi nữa, cũng không ra khỏi tam giới, vì gốc của nó là dâm thì làm sao ra khỏi sanh tử luân hồi được; huống chi quả Niết bàn của Phật, ông làm sao chứng được. Nên quyết định phải đoạn trừ dâm cơ: trong tâm ngoài thân đều đoạn, cho đến cái biết đoạn cũng không còn, được như thế thì đối với quả Phật Bồ đề, ông mới có hy vọng! Vậy ông nên dạy người tu hành, điều thứ nhứt là quyết định phải đoạn trừ lòng dâm, đây là lời chỉ dạy sáng suốt trong sạch của ta và của các đức Phật quá khứ. Như lời ta dạy đây mới gọi là Phật nói, trái lại là Thiên Ma Ba tuần nói.

B. Ðoạn lòng sát hại: A Nan, nếu các chúng sanh trong tâm không nghĩ tưởng đến việc sát hại, thì không còn bị sanh tử luân hồi nữa. Ông tu hành quyết cầu ra khỏi trần lao, nếu ông không đoạn trừ tâm sát hại, thì cảnh trần lao không bao giờ ra khỏi. Dầu cho hiện tiền ông được nhiều trí huệ hay thiền định, nếu không đoạn tâm sát hại, thì ông chỉ đọa vào thần đạo. Bực thượng làm Ðại lực quỷ, bực trung làm Phi hành dạ xoa và các loài quỷ soái, bực hạ làm Ðịa hành La sát và các quỷ thần. Các loài quỷ thần này cũng có đồ đệ, đều tự cho mình thành đạo vô thượng. Sau khi ta diệt độ rồi, trong đời mạt pháp, các loài quỷ thần này rất thạnh hành trong thế gian, và tuyên bố rằng “Ăn thịt cũng được Bồ đề”. A Nan, trước kia ta cho các ông ăn ngũ tịnh nhục, là vì ở nhằm địa phương đất chai, nhiều đá sỏi, không trồng rau cải đưọc, nên ta tạm cho các ông dùng. Sau khi ta diệt độ rồi, tại sao những người ăn thịt chúng sanh, mà cũng xưng là tăng lữ.

  A Nan, những người ăn thịt, dầu cho có đặng tâm trí khai ngộ, cũng thành quỷ Ðại la sát, đến khi mãn kiếp quỷ La sát rồi, quyết định phải trầm luân trong biển khổ sanh tử. Giết hại ăn thịt lẫn nhau, thì làm sao ra khỏi sanh tử luân hồi được. A Nan, ông tu thiền định, nếu không trừ tâm sát hại mà muốn cầu được đạo, thì cũng như người tự bịt hai lỗ tai của mình, la tiếng thiệt lớn, mà muốn cho mọi người không nghe, thì không thể được. A Nan, ông nên dạy người tu hành, điều thứ hai là quyết định phải đoạn trừ lòng sát hại. Ðây là lời sáng suốt trong sạch của ta cũng là lời các đức Phật quá khứ đã chỉ dạy. Như lời ta dạy đây mới gọi là Phật nói, trái lại là Thiên Ma Ba Tuần nói.

C. Ðoạn trừ trộm cướp: A Nan, nếu các chúng sanh, trong tâm không nghĩ tưởng đến đến việc (tham lam) trộm cướp, thì không còn sanh tử luân hồi nữa. Các ông tu hành quyết cầu ra khỏi cảnh trần lao, nếu tâm (tham lam) trộm cướp không trừ, thì không bao giờ ra khỏi. Dầu cho hiện tiền ông đặng nhiều trí huệ hay thiền định, nếu không đoạn tâm (tham lam) trộm cướp thì quyết định đọa vào tà đạo, bực thượng làm loài tinh linh, bực trung làm loài yêu mỵ, bực hạ làm người tà, bị các loài tinh yêu này nhập (dựa). Bọn này cũng có đồ đệ, đều tự xưng rằng đặng đạo vô thượng. Sau khi ta diệt độ rồi, trong đời mạt pháp, chúng tinh yêu tà mị này rất thạnh hành trong đời, tự xưng là thiện trí thức, dối gạt phỉnh phờ người, khiến cho người mất tâm chánh tính; chúng nó đi đến đâu thì làm cho người tiêu hao tài sản đến đó. A nan, ông tu thiền định, nếu không đoạn trừ tâm trộm cướp, mà muốn cầu cho được đạo quả, thì cũng như người rót vào chén bể, mà muốn cho đầy, dầu trải bao nhiêu kiếp cũng không thể đầy được. Ông nên dạy người tu hành, điều thứ ba là quyết định phải đoạn trừ tâm trộm cướp. Ðây là lời nói sáng suốt trong sạch của ta cũng như của các đức Phật quá khứ. Ðúng như lời ta dạy gọi là Phật nói, trái lại là Thiên Ma Ba Tuần nói. *

D. Ðoạn trừ vọng ngữ: A Nan, nếu các chúng sanh, đã giữ hoàn toàn ba hạnh trên là không sát, đạo, dâm rồi mà còn đại vọng ngữ, thì tâm cũng không thanh tịnh, mất hột giống Phật, thành ma ái kiến.

(59)- Thế nào là đại vọng ngữ? Nghĩa là chưa đặng đạo nói mình đặng đạo, chưa chứng quả nói mình chứng quả. Ðối với người đời, nói: “Ta đã chứng Thanh văn, Duyên giác, Bồ tát và Phật”, để trông cầu người lạy cúng. Những người nói dối như thế, làm tiêu diêu hột giống Phật, sẽ đọa vào trong bể khổ. Cũng như cây Ða la khi bị chặt đứt đọt rồi (như cây cau xứ ta) thì không thể mọc chồi đâm tược được.

(60)- A Nan, ta có dạy các vị Bồ tát và A La Hán: “Sau khi ta diệt độ rồi, các ông phải thị hiện thân hình, trong đời mạt pháp để cứu độ các chúng sanh đang trầm luân, làm thầy sa môn, cư sĩ, vua, quan, đồng nam, đồng nữ, cho đến hiện đàn bà góa, kẻ dâm nữ, người gian giảo, kẻ trộm cướp, người hàng thịt, kẻ buôn bán, để lẫn lộn trong từng lớp người, chung một nghề nghiệp, đặng giáo hóa chúng sanh trở về chánh đạo”. Nhưng các vị ấy quyết chẳng bao giờ nói: “Ta đây thật là Bồ tát hoặc A La Hán v.v.” hay tỏ ra một vài cử chỉ gì làm tiết lộ sự bí mật, để cho người ta biết mình là Thánh nhơn thị hiện. Chỉ trừ sau khi mạng chung rồi, các vị ấy mới âm thầm để lại một vài di tích cho người biết thôi.

 

Nguyên Thảo,

27/09/2026.