*Vấn Đề XI: Nhận Thức Con Đường Tu Và Cứu Cánh!

 

Lời Trần Tình: Những lời trần tình nầy có vẻ hơi muộn màng, nhưng chúng tôi nghĩ cũng còn cần thiết khi trình bày cùng Quý Vị. Đúng ra, từ khi đi vào chủ đề: “Vấn đề VIII- Tại sao Đức Phật nói là thị hiện?” thì chúng tôi cần trình bày rõ hơn cho Quý Vị biết, nhưng chúng tôi đã không nghĩ đến điều ấy; đến nay thì chúng tôi nghĩ lại, cần phải viết để Quý Vị hiểu hơn! Điều đó là gì?

Đó là sự trích dẫn những đoạn trong các Kinh điển qua các bài viết. Cái vấn đề ở đây không phải là thỉnh thoảng, mà là sự trích dẫn rất nhiều đoạn Kinh đưa vào bài tìm hiểu của mình về Đạo Phật. Thực ra, chúng tôi chỉ muốn trình bày lại con đường “Đi tìm hiểu vào Đạo Phật” của mình cùng Quý Vị, theo cái trình tự mà chúng tôi đã thâm nhập, nhất là khi đọc đến bộ “Phật Học Phổ Thông” của Hòa Thượng Thích Thiện Hoa. Trong đó, chúng tôi tìm thấy được các điều kỳ thú ở những Kinh Lăng Nghiêm, Viên Giác và Kinh Kim Cang. Không biết Hòa Thượng dịch hay lược dịch hoặc đăng tãi có đầy đủ nội dung các Kinh không? Nhưng, cũng khiến chúng tôi lấy làm thích thú mà ghi chú những điều mình hiểu căn bản, cùng “sao chép để tìm hiểu lại” về sau nầy! Đến nay những điều ấy có dịp được gửi đến Quý Vị cùng tìm hiểu thêm với chúng tôi. Tuy nhiên, chúng tôi đã không ghi lại cái số được “đánh số” cho từng đoạn Kinh được trích ra. Nay mạn phép ghi lại và giữ chúng như là những kỷ niệm cùng là cái “tiến trình tuần tự” khi chúng tôi đi tìm hiểu vào Đạo Phật. Tỉ như đoạn sau:

*49 -Bạch Thế tôn! Bồ đề, Niết bàn, Chơn như, Pháp tánh, Yêm ma la thức, Không Như Lai tạng và Ðại viên cảnh trí, bảy danh từ tuy khác, chớ cũng đồng một quả Phật thanh tịnh thường còn không hoại. (556)

Trong đoạn Kinh nầy có hai số: 49 là số thứ tự chúng tôi trích ra trong Kinh khi tìm hiểu và số sau 556 là số trang có đoạn Kinh ấy trong bản điện tử sau nầy. Tuy nhiên, chúng tôi xin Quý Vị chú ý: Do bản đánh máy trong trang điện tử chưa được sửa chữa, hoàn chỉnh; cho nên có vài sai sót về chính tả hay thiếu vài chữ khiến chúng ta khó hiểu về đoạn Kinh ấy. Đó là vấn đề, và chúng tôi cũng mong rằng Quý Vị sẽ có dịp đọc kỹ các Kinh ấy, để có thể khám phá được những điều sâu xa hơn, mà chúng tôi chưa đạt đến. Và cứ xem các điều cung ứng hôm nay, chỉ là các bước khởi đầu chưa thông thạo của chúng tôi được gởi đến, nhằm làm tài liệu tham khảo cho Quý Vị mà thôi! Và thêm một điều khác là chúng tôi dùng chữ “chúng sinh” thay vì chữ “chúng sanh” như của Hòa Thượng Thích Thiện Hoa, vì chúng tôi thấy chữ “chúng sinh” nghĩa nó mạnh hơn, nên chúng tôi đã dùng từ trước, nên mong Quý Vị không thắc mắc về điều ấy. Dù sao, hai từ ngữ ấy đều cùng một nghĩa! Chúng tôi xin chân thành cảm tạ đến sự quan tâm của Quý Vị. Cám ơn nhiều!

Nguyên Thảo kính cẩn.

 

1-Trong hai vấn đề IX và X trên chúng ta đã tìm hiểu về Kinh Lăng Nghiêm, tìm hiểu những điều Đức Phật thuyết giảng về những yếu tố viên dung với nhau để tạo nên toàn cõi Hư Không hay Pháp Giới; trong đó có yếu tố Chơn Tâm của từng chúng sinh cùng “viên dung” với nhau tạo thành cõi Chơn Tâm chung trong vũ trụ. Nhưng do vì “Sự không biết” (Vô Minh) mà chúng sinh bắt đầu có Vọng Tâm và cái Tâm Phân Biệt bèn tách rời ra, rồi mượn đến các yếu tố Đất, Lửa, Gió, Nước mà tạo thành thân xác của chính mình. Từ đó, thân xác lại che khuất cái sự “Trong Sáng” tự có của Tâm, để rồi mượn đến yếu tố “Thức Đại” mà nhìn thế gian trần cảnh qua sáu Thức, và lại mượn Hư Không để được tăng trưởng và lớn lên. Bắt đầu từ sự có thân xác ấy, mọi nhu cầu đòi hỏi về tâm, sinh lý cho đến sự đối chọi với môi trường xung quanh, chúng sinh đã phải chiến đấu để tồn tại qua các hành động sát, đạo, dâm, vọng. Do từ sự đáp ứng nhu cầu, có những điều khiến ta ham thích (Ái), rồi lại muốn nhiều hơn (Dục), khiến ta không thoát được ba điều “Tham, Sân, Si” mà tạo Nghiệp. Do Nghiệp mà chúng sinh phải chịu lăn lộn trong vòng “Vay trả, trả vay” (Luân Hồi), càng ngày càng sâu đậm hơn, không thoát ra được. Chính vì vậy mà Đức Phật dẫn giải trong Kinh là do Vọng Tâm và Tâm Phân Biệt là nguồn gốc của mọi chúng sinh và sự thành hình thế giới. Cho nên, để dứt mọi nguồn gốc, chúng sinh phải quay trở về, dứt mọi Nghiệp chướng, lột bỏ mọi Nhân xấu, hành Thiện để tránh Quả tương lai, để trở lại với cái Chơn Tâm trong sáng thuở ban đầu.

Sau khi giảng giải, chỉ rõ những điều đã sản sinh ra thế giới, chúng sinh; Đức Phật hướng dẫn chúng sinh “sửa đổi” (Tu Hành) như thế nào để đạt được kết quả, cùng cảnh giác những chướng ngại sẽ gặp trên con đường tu hành.

Bây giờ, chúng ta sẽ đi vào môt Kinh khác mà Hòa Thượng Thích Thiện Hoa đã chọn cho chúng ta trong bộ sách Phật Học Phổ Thông của Ngài. Đó là Kinh Viên Giác! Với Kinh nầy, Đức Phật cho chúng ta biết rõ hơn về phương pháp Tu; cũng như các điều cần thiết mà người tu hành cần đạt, để tiến đến cái đích sau cùng là “Cứu Cánh”. Phải chăng vì thế mà tên Kinh có tên là Viên Giác chăng? (Viên: Tròn đầy, viên mãn; Giác: Hiểu biết, giác ngộ). Chúng ta, bắt đầu vào vấn đề và chúng tôi mong đây chỉ là phần: “Cung ứng tài liệu” cho Quý Độc Giả mà thôi, chứ không phải là bài giảng giải, vì thiết nghĩ chúng tôi không đủ khả năng để làm việc ấy! Xin kính mời:

Nếu trong Kinh Lăng Nghiêm chúng ta có đoạn Kinh khi A-Nan bạch cùng Đức Phật:

-Bạch Thế tôn! Bồ đề, Niết bàn, Chơn như, Pháp tánh, Yêm ma la thức, Không Như Lai tạng và Ðại viên cảnh trí, bảy danh từ tuy khác, chớ cũng đồng một quả Phật thanh tịnh thường còn không hoại.

Thì trong Kinh Viên Giác nầy chúng ta lại có đoạn Kinh sau:

2- Phật trả lời cho Ngài Văn Thù - Này thiện-nam, Như-Lai có pháp “Ðại Ðà-la-ni” (1) tên là “Viên-Giác”. Từ tánh “Viên-Giác” nầy mà sanh ra tất cả các pháp thanh-tịnh: Chơn-như, Bồ-đề (Trí-giác) Niết-bàn (viên-tịch) và Ba-la-mật (Ðáo-Bỉ-Ngạn), nay ta sẽ dạy trao cho các ông. (633)

Với các đoạn Kinh nầy cho chúng ta hiểu hơn, thêm về ý nghĩa bao la của nhiều danh từ được dùng trong các Kinh điển, khi nói về “cứu cánh” của con đường tu mà Đức Phật truyền lại cho đời sau. Trong Kinh nầy Đức Phật đề cập đến pháp Đại ĐàLaNi hay là Viên Giác. Pháp nầy như thế nào? Đức Phật thuyết:

3- Nầy Văn-Thù, nhơn-địa tu-hành của các đức Phật, đều y “Viên-Giác” nầy mà vĩnh-viễn đoạn trừ vô-minh, được sáng-suốt thanh-tịnh viên-mãn, nên mới được thành Phật. Vậy Vô Minh là gì? (633)

Sau đó, Đức Phật giải thích Vô Minh như sau:

4- Vậy “Vô-minh” là gì? Nầy Thiện-nam, tất cả chúng-sanh từ hồi nào đến giờ, bị nhiều món điên-đảo làm mê-mờ tánh “viên-Giác”, như người lạc đường, lầm lộn bốn phương. Ðiên-đảo vọng- hiện ra thân và tâm, rồi lầm nhận thân tứ-đại giả hợp nầy làm thân mình, chấp cái vọng-niệm sanh diệt duyên theo bóng-dáng của sáu trần cho là thật tâm mình. Như người nhặm con mắt, thấy trong hư-không có các hoa đốm, hoặc mặt trăng thứ hai. Thật ra trong hư-không chẳng có hoa đốm hay mặt trăng thứ hai, nhưng vì người nhặm con mắt vọng-chấp. Bởi vọng-chấp, nên chẳng những không biết được hư-không, mà lại thêm mê-lầm: Chấp thật có hoa đốm sanh. Vì mê-lầm mà có sanh-tử luân-hồi, nên gọi là “Vô-minh”.   (633-634)

Và Vô Minh ấy như thế nào?

5- Phật dạy “Vô minh” không có thật thể - Nầy thiện-nam! Cái “Vô-minh” này không có thật thể (thật vật). Như người ngủ chiêm-bao, thấy các cảnh vật, đến khi thức rồi, thì cảnh vật kia không còn; và như người hết nhặm, thì các hoa đốm trong hư-không tự tiêu-diệt. Lúc bấy giờ không thể nói “thật có chỗ hoa diệt”, vì không thật có chỗ hoa sanh vậy.   (634)

6- Tất cả chúng-sanh ở trong cái “không sanh diệt” (tánh Viên-Giác) mà vọng thấy có sanh-diệt, cho nên mới bị trầm luân trong biển sanh-tử luân-hồi.  (634)

Còn các Đức Phật được thành Phật nhờ tu theo “Viên Giác”:

7- Phật dạy tu theo “Viên giác” - Nầy Thiện-nam, nhơn-địa tu-hành của Như-Lai là tu theo Viên-Giác. Nghĩa là: biết các pháp đều hư-huyễn, như hoa đốm giữa hư-không có người chịu sanh-tử luân hồi. Không phải phá hoại, làm cho các pháp mất đi mà kêu là không, chính bản-tính của các pháp nó tự không. Cái “biết (năng biết) các pháp không” đó, cũng như hư không. “Cái biết như hư-không”, cũng không luôn. Nhưng không thể nói: “không có cái biết”. Phải dứt trừ hết cả “có” và “không”, như thế mới gọi là “tùy thuận tánh Viên-giác” (tu Viên-Giác).    (635)

8- Phật và Bồ Tát đều tu theo “Viên Giác” Tại sao thế? Vì trong Như-Lai-Tạng (Viên-Giác) không có sanh diệt, không có thấy biết, như hư-không thường còn, chẳng lay động, như tánh của pháp-giới viên-mãn khắp giáp cả mười phương. Ðây gọi là chỗ nhơn-địa tu-hành của Như-Lai, các vị Bồ-tát cũng nhơn nơi đây mà phát tâm thanh-tịnh tu theo Ðại-thừa. Chúng-sanh đời sau cũng phải y theo đây tu hành, mới khỏi đọa vào tà-kiến.  (635)

Sau chương Văn Thù, thì đến chương “Phổ Hiền”, Kinh đề cập sự “huyễn hóa” cảnh vật từ Tâm của chúng sinh, phát sinh từ “Vô Minh”. Sự huyễn hóa đó đều không có thật, nhưng chúng sinh cứ nghĩ là thật rồi đeo đuổi theo chúng; khiến chúng sinh bị mãi lăn lộn trong vòng Luân Hồi. Nếu xa lìa được sự huyễn hóa đó thì chúng sinh sẽ được sự “Giác Ngộ”:

10- Này thiện nam! tất cả các cảnh vật huyễn hóa (thế giới, chúng sanh) của chúng sanh, đều sanh trong tâm Viên Giác mầu nhiệm của Như Lai. Các pháp hư huyễn có diệt, mà tánh Viên Giác vẫn không diệt. Cũng như hoa đốm sanh trong hư không, các hoa đốm hư huyễn kia có hoại diệt, mà tánh hư không chẳng hề hoại diệt. (640)

11- Khi các huyễn cảnh diệt rồi, thì cái huyễn tâm của hành giả cũng theo đó mà diệt luôn. Ðến khi các huyễn (năng và sở) đều diệt hết, thì cái tâm Viên Giác không vọng động tự hiện. Bởi đối với vọng huyễn mà nói “Viên Giác” nên Viên Giác cũng trở thành vọng huyễn, vì còn ở trong vòng đối đãi vậy. Ðến cảnh giới này, nếu nói “có viên Giác” thì chưa rời vọng huyễn đã đành, mà nói là “không Viên Giác” thì cũng chẳng rời được vọng huyễn.   (641)

12- Thế nên, các vọng huyễn (có và không) đều phải bị diệt hết rồi, mới gọi là Viên Giác.   (641)

13- Này thiện nam! Khi biết được các pháp hư huyễn, tức là lìa được các huyễn, chớ không cần phải có phương tiện gì khác. Lìa được các huyễn tức là “giác” cũng không có lớp lang tuần tự gì.    (642)

 

Nguyên Thảo,

19/10/2026.

*Vấn Đề X: Đức Phật thuyết Về Chơn Tâm Và Ngộ! (TT)

 

4- Và cũng trong Kinh nầy, Đức Phật hỏi đến 25 vị Thánh do những pháp tu nào mà họ được chứng quả, thì các vị Thánh cho biết họ nương vào các căn (6 căn: Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý); người thì nương vào 6 trần (Thanh trần, Sắc trần, Hương trần, Vị trần, Xúc trần, Pháp trần); người nương vào 6 Thức (Nhãn thức, Nhĩ thức, Tỹ thức, Thiệt thức, Thân thức, Ý thức); hay người nương vào 7 Đại (Lửa, Đất, Nước, Gió, Hư không, Thức đại, Kiến đại). Tức là nương vào các yếu tố Thế gian để Xuất thế gian vậy. Nhưng điều quan trọng là ở nơi con người mới đạt được thành quả vì “Chỉ có người ở cõi Nam Diêm Phù Đề” mới có Phật Pháp do Đức Phật chỉ rõ và truyền giảng. Nhưng người cũng còn may mắn là không nằm trong “Bát Nạn” (Địa ngục; Ngạ quỷ; Súc sinh; người ở Bắc-Uất-Đan-Việt; người ở Trường-Thọ-Thiên; người bị đui điếc câm ngọng; Thế trí biện thông; và người sinh vào thời kỳ trước Phật hay sau Phật. Nhưng như chúng ta dù sinh sau Phật mà vẫn có Phật pháp để nương vào đó để tu hành).

Đức Phật còn chỉ rõ hơn về các điều nhận biết khi đạt đến quả vị Bồ Đề như sau:

63 - A Nan, các ông phải biết: Từ nơi chơn tâm thanh tịnh, rời các danh tướng, không có thế giới và chúng sanh, vì vọng động nên có sanh, nhơn sanh có diệt; sanh diệt cũng đều là vọng, diệt hết vọng gọi là chơn, thế gọi là Vô thượng Bồ đề và đại Niết bàn là hai quả chuyển y của Như Lai vậy.

Xong, Đức Phật còn khuyên chúng sinh cũng như A Nan:

- A Nan, ông nay muốn tu hành để thành Phật, thì phải tuần tự y theo ba món tiệm thứ này, mới có thể diệt trừ được gốc rễ của loạn tưởng, cũng như người muốn súc sạch cái bình để đựng đồ quý, thì trước hết phải đổ độc ra, kế dùng tro chùi rửa, sau dùng nước nóng và chất thơm rửa lại thiệt sạch, rồi mới có thể đựng vị cam lồ được.

Ba món tiệm thứ là:

1. Trừ các trợ duyên bên ngoài: Ăn, không nên ăn những vật không hợp với người tu hành, như ăn thịt uống rượu và ngũ vị tân v.v... Ngũ vị tân, ăn sống thì nó tăng trưởng tánh nóng giận, ăn chín hay sanh tham dục, tụng kinh trì chú chẳng hiệu nghiệm, Thánh thần không bảo hộ. Còn chỗ ở tu thì phải tìm chỗ nào cho hợp với hoàn cảnh của người tu hành.

2. Trừ các chánh nhơn bên trong: Cốt yếu là hành giả phải nghiêm trì tịnh giới, không dâm, sát, đạo và vọng, gìn giữ ngoài thân không phạm, trong tâm không động, thân và tâm đều thanh tịnh như băng tuyết.

3. Trừ các nghiệp hiện tiền: Khi tiếp xúc với trần cảnh, không khởi vọng niệm phân biệt theo sáu trần, xoay các cảm giác trở về bản tâm thanh tịnh. Do ngoài không duyên theo trần cảnh, trong sáu căn không vọng động, đồng một thể thanh tịnh, nên mười phương thế giới đều được thanh tịnh sáng suốt; cũng như trong ngọc lưu ly có hàm chứa mặt trăng sáng. Hành giả lúc bấy giờ thân tâm thơ thới, chứng đặng vô sanh pháp nhẫn, mười phương chư Phật đều hiện trong tâm người ấy. Từ đây hành giả lần lần tăng tiến tu hành, tiến lên các quả Thánh.

Đức Phật đã chỉ con đường tu và những điều nhận thức, tri-kiến (tri: biết; kiến: thấy) chỉ có Phật mới thấy biết gọi là “tri-kiến-Phật”. Tuy nhiên, Ngài còn cảnh giác người tu hành vài trở ngại có thể gặp phải do nơi các ma chướng và giải thích các điều ấy như sau:

66- - Các ông chưa rõ trên đường tu hành, còn gặp nhiều cảnh ma rất là nguy hiểm. Nếu các ông không biết trước, sanh tâm tà kiến thì đọa vào ác đạo, cũng như người nhận lầm giặc làm con, thì bị hại chẳng ít. Vậy các ông phải chăm chú nghe, ta sẽ chín chắn chỉ dạy cho.

Này A Na, tất cả chúng sanh cùng với người mười phương chư Phật, đồng một thể chơn tâm thanh tịnh không hai. Bởi các ông bị vô minh vọng tưởng, nên sanh ra mười phương hư không và thế giới nhiều như vi trần, nhưng mười phương hư không và hằng sa thế giới đó đều sanh ở trong chơn tâm của các ông, chẳng khác nào một điềm mây nhỏ sanh trong trời xanh. Nếu người ngộ được chơn tâm rồi thì mười phương hư không và thế giới đều tiêu hết.

Bởi các loài ma kia thấy người tu hành sanh tâm lo sợ cho bà con quyến thuộc của chúng sẽ tiêu diệt, nên chúng dùng đủ thần lực đến nhiễu hại người tu. Chúng nó cũng đủ năm phép thần thông biến hóa chỉ chưa được lậu tận thông.

67- Mặc dầu chúng đủ năm phép thần thông và sức mạnh, song vẫn còn ở trong vòng trần lao; nếu các ông trong khi tu thiền tâm được thanh tịnh sáng suốt, không vọng động, thì chúng ma kia không làm sao hại được. Cũng như dao chặt xuống nước, gió thổi ánh sáng, hoàn toàn không dính líu gì. Chúng ma kia phải lần lần tiêu diệt như băng bị nước nóng chế vào và tối tăm bị ánh sáng phá trừ; chỉ lo một điều là các ông cũng như chủ nhà, nếu chủ nhà mê muội rồi thì các ma chướng kia như khách dễ bề nhiễu hại, rồi các ông trở làm con cái của ma, sau thành người ma.

Ma Ðăng Già là thứ ma yếu hèn, nó chỉ làm ông phá một giới trong tám muôn giới mà thôi, nhờ tâm ông thanh tịnh nên chẳng bị trầm luân. Còn các chúng ma này rất là nguy hiểm, nó phá tan giới thân huệ mạng làm cho ông nhiều kiếp luân hồi. Chẳng khác nào như ông quan lớn bị cách chức, gia tài sự sản bị tịch thâu, trở thành một người dân trắng, không thể cầu cứu với ai được.

Tiếp theo, Đức Phật kể đến 50 ma chướng khi cố dụng công vượt qua, phá trừ các ấm gồm: 10 ma chướng về Sắc ấm; 10 ma chướng về Thọ ấm; 10 ma Tưởng ấm; 10 ma Hành ấm và 10 ma về Thức ấm. (Xin Quý Độc Giả tham khảo kỹ trong Kinh Lăng Nghiêm. Nhưng: Chung qui hành giả tưởng mình đạt được chứng ngộ, có nhiều khả năng mầu nhiệm mà sinh lòng “Ngã Mạn”, rồi tự xưng “thế nầy thế khác” và ra hành Đạo. Điều ấy Đức Phật cho biết “là có thể” bị Thiên Ma Ba Tuần dẫn dắt mình trở lại, cùng kéo theo bao nhiêu chúng sinh khác phải “bị cuốn” vào vòng Luân Hồi, chơi trò chơi “đau khổ” tiếp tục! Giống như trong trò chơi nào đó dưới nước, mà khi chúng ta thấy một người sắp lên bờ, từ bỏ cuộc chơi; thì chúng ta chạy đến cố lôi họ xuống để chơi tiếp tục vậy!

Đến đây, chúng tôi đã phát họa vài hình ảnh về một số điều trong Kinh Lăng Nghiêm mà Hòa Thượng Thích Thiện Hoa đã dịch trong bộ Phật Học Phổ Thông của Ngài. Với sự hiểu hạn hẹp chúng tôi chỉ làm được như vậy thôi, mong những điều nầy sẽ làm tiền đề để Quý vị có thể tìm hiểu vào Kinh một cách sâu xa hơn; và tìm được những kiến thức thâm thúy riêng của mình.

Và để tiếp theo, chúng tôi sẽ cố gắng qua phần tìm hiểu thêm trong các Kinh Viên Giác cùng Kinh Kim Cang, cũng trong bộ Phật Học Phổ Thông mà Hòa Thượng Thích Thiện Hoa lược dịch nhằm cung ứng cho Quý Vị vài tài liệu để dễ dàng tìm hiểu vào Đạo Phật hơn.

 

Nguyên Thảo,

09/10/2026.

*Vấn Đề X: Đức Phật thuyết Về Chơn Tâm Và Ngộ! (TT)

 

3- Nhưng, cái giới luật quan trọng, trước tiên nhất trong Đạo Phật là “giữ năm giới”. Tại sao lại như vậy? Trong Kinh Lăng Nghiêm nầy Đức Phật chỉ rõ và giải thích như sau:

(Xin ghi chú: Trước các đoạn Kinh có những con số thứ tự, hay gạch dưới ở vài nơi nào đó là do chúng tôi ghi nhận, đánh dấu, để dễ nhớ các ý quan trọng trong Kinh khi bắt đầu tìm hiểu vào Đạo Phật. Kể từ nay, chúng tôi sẽ giữ nguyên các số ấy giống như là những kỷ niệm, và mong Quý độc giả sẽ tìm thấy những ý khác hữu ích hơn, khi có dịp đọc lại Bộ Phật Học Phổ Thông hay đào sâu vào các Kinh Lăng Nghiêm, Viên Giác hoặc Kim Cang mà Hòa Thượng Thích Thiện Hoa đã dịch hay lược dịch. Chúng tôi mạnh dạn dẫn chứng, trình bày các đoạn kinh ấy với Quý Vị thay những lời của mình phân tích, giảng giải, luận bàn; vì chúng tôi nghĩ các đoạn Kinh ấy là những minh chứng đích thực, là những ý nghĩa hùng hồn, giải thích chính xác về giáo lý Đạo Phật hơn là sự nghĩ bàn của chúng tôi. Do vậy, chúng tôi mong Quý Vị thông cảm và chấp nhận chúng như là một phần tài liệu nhằm hỗ trợ Quý Vị trên con đường “Tìm hiểu vào Đạo Phật” như chúng tôi đã làm! Và trong những phần sau sau bài nầy, chúng tôi sẽ ghi thêm số trang trong sách điện tử để Quý Vị tiện bề theo dõi và kiểm chứng! Xin đa tạ!).

58- Phật khen A Nan và dạy rằng: -Ông hỏi phương pháp tu hành để độ chúng sanh trầm luân đời sau, vậy ông nên chú ý nghe, ta sẽ vì ông chỉ dạy.

- Này A Nan, ông đã thường nghe ta dạy, người tu hành quyết định phải đủ ba điều cần yếu:

1. Dùng giới luật nhiếp phục tự tâm

2. Nhơn giữ giới, tâm mới sanh định

3. Nhơn định, tâm phát huệ

Ðây gọi là ba món tu vô lậu (Vì tu ba phép này, thì không còn sa đọa).

A. Trước đoạn lòng dâm: -A Nan, tại sao dùng giới luật để nhiếp phục tự tâm? - Này A Nan, nếu các chúng sanh trong tâm không còn nghĩ đến việc dâm dục nữa, thì sẽ ra khỏi sanh tử luân hồi. Ông tu hành quyết cầu ra khỏi trần lao, nếu tâm dâm dục không trừ, thì cảnh trần lao không bao giờ ra khỏi. Dầu cho ông hiện tiền đặng nhiều trí huệ và thiền định, cũng sẽ đọa vào ma đạo. Thượng phẩm làm ma chúa, trung phẩm làm ma dân, hạ phẩm làm ma nữ. Các loài ma kia cũng đều có đồ đệ và tự xưng đã thành đạo vô thượng Bồ đề. Sau khi ta nhập diệt rồi, vào đời mạt pháp, chúng ma này rất thạnh hành trong thế gian, ưa làm việc tham dục, xưng là thiện tri thức của chúng sanh, khiến cho chúng sanh đọa vào hầm tà kiến, mất con đường Bồ đề. A Nan, ông tu thiền định, nếu không đoạn lòng dâm, thì cũng như người nấu cát muốn cho thành cơm, dầu trải bao nhiêu kiếp cũng không thể thành cơm được. Ông đem tâm dâm dục để cầu quả Phật, dầu cho ông có được diệu ngộ đi nữa, cũng không ra khỏi tam giới, vì gốc của nó là dâm thì làm sao ra khỏi sanh tử luân hồi được; huống chi quả Niết bàn của Phật, ông làm sao chứng được. Nên quyết định phải đoạn trừ dâm cơ: trong tâm ngoài thân đều đoạn, cho đến cái biết đoạn cũng không còn, được như thế thì đối với quả Phật Bồ đề, ông mới có hy vọng! Vậy ông nên dạy người tu hành, điều thứ nhứt là quyết định phải đoạn trừ lòng dâm, đây là lời chỉ dạy sáng suốt trong sạch của ta và của các đức Phật quá khứ. Như lời ta dạy đây mới gọi là Phật nói, trái lại là Thiên Ma Ba tuần nói.

B. Ðoạn lòng sát hại: A Nan, nếu các chúng sanh trong tâm không nghĩ tưởng đến việc sát hại, thì không còn bị sanh tử luân hồi nữa. Ông tu hành quyết cầu ra khỏi trần lao, nếu ông không đoạn trừ tâm sát hại, thì cảnh trần lao không bao giờ ra khỏi. Dầu cho hiện tiền ông được nhiều trí huệ hay thiền định, nếu không đoạn tâm sát hại, thì ông chỉ đọa vào thần đạo. Bực thượng làm Ðại lực quỷ, bực trung làm Phi hành dạ xoa và các loài quỷ soái, bực hạ làm Ðịa hành La sát và các quỷ thần. Các loài quỷ thần này cũng có đồ đệ, đều tự cho mình thành đạo vô thượng. Sau khi ta diệt độ rồi, trong đời mạt pháp, các loài quỷ thần này rất thạnh hành trong thế gian, và tuyên bố rằng “Ăn thịt cũng được Bồ đề”. A Nan, trước kia ta cho các ông ăn ngũ tịnh nhục, là vì ở nhằm địa phương đất chai, nhiều đá sỏi, không trồng rau cải đưọc, nên ta tạm cho các ông dùng. Sau khi ta diệt độ rồi, tại sao những người ăn thịt chúng sanh, mà cũng xưng là tăng lữ.

  A Nan, những người ăn thịt, dầu cho có đặng tâm trí khai ngộ, cũng thành quỷ Ðại la sát, đến khi mãn kiếp quỷ La sát rồi, quyết định phải trầm luân trong biển khổ sanh tử. Giết hại ăn thịt lẫn nhau, thì làm sao ra khỏi sanh tử luân hồi được. A Nan, ông tu thiền định, nếu không trừ tâm sát hại mà muốn cầu được đạo, thì cũng như người tự bịt hai lỗ tai của mình, la tiếng thiệt lớn, mà muốn cho mọi người không nghe, thì không thể được. A Nan, ông nên dạy người tu hành, điều thứ hai là quyết định phải đoạn trừ lòng sát hại. Ðây là lời sáng suốt trong sạch của ta cũng là lời các đức Phật quá khứ đã chỉ dạy. Như lời ta dạy đây mới gọi là Phật nói, trái lại là Thiên Ma Ba Tuần nói.

C. Ðoạn trừ trộm cướp: A Nan, nếu các chúng sanh, trong tâm không nghĩ tưởng đến đến việc (tham lam) trộm cướp, thì không còn sanh tử luân hồi nữa. Các ông tu hành quyết cầu ra khỏi cảnh trần lao, nếu tâm (tham lam) trộm cướp không trừ, thì không bao giờ ra khỏi. Dầu cho hiện tiền ông đặng nhiều trí huệ hay thiền định, nếu không đoạn tâm (tham lam) trộm cướp thì quyết định đọa vào tà đạo, bực thượng làm loài tinh linh, bực trung làm loài yêu mỵ, bực hạ làm người tà, bị các loài tinh yêu này nhập (dựa). Bọn này cũng có đồ đệ, đều tự xưng rằng đặng đạo vô thượng. Sau khi ta diệt độ rồi, trong đời mạt pháp, chúng tinh yêu tà mị này rất thạnh hành trong đời, tự xưng là thiện trí thức, dối gạt phỉnh phờ người, khiến cho người mất tâm chánh tính; chúng nó đi đến đâu thì làm cho người tiêu hao tài sản đến đó. A nan, ông tu thiền định, nếu không đoạn trừ tâm trộm cướp, mà muốn cầu cho được đạo quả, thì cũng như người rót vào chén bể, mà muốn cho đầy, dầu trải bao nhiêu kiếp cũng không thể đầy được. Ông nên dạy người tu hành, điều thứ ba là quyết định phải đoạn trừ tâm trộm cướp. Ðây là lời nói sáng suốt trong sạch của ta cũng như của các đức Phật quá khứ. Ðúng như lời ta dạy gọi là Phật nói, trái lại là Thiên Ma Ba Tuần nói. *

D. Ðoạn trừ vọng ngữ: A Nan, nếu các chúng sanh, đã giữ hoàn toàn ba hạnh trên là không sát, đạo, dâm rồi mà còn đại vọng ngữ, thì tâm cũng không thanh tịnh, mất hột giống Phật, thành ma ái kiến.

(59)- Thế nào là đại vọng ngữ? Nghĩa là chưa đặng đạo nói mình đặng đạo, chưa chứng quả nói mình chứng quả. Ðối với người đời, nói: “Ta đã chứng Thanh văn, Duyên giác, Bồ tát và Phật”, để trông cầu người lạy cúng. Những người nói dối như thế, làm tiêu diêu hột giống Phật, sẽ đọa vào trong bể khổ. Cũng như cây Ða la khi bị chặt đứt đọt rồi (như cây cau xứ ta) thì không thể mọc chồi đâm tược được.

(60)- A Nan, ta có dạy các vị Bồ tát và A La Hán: “Sau khi ta diệt độ rồi, các ông phải thị hiện thân hình, trong đời mạt pháp để cứu độ các chúng sanh đang trầm luân, làm thầy sa môn, cư sĩ, vua, quan, đồng nam, đồng nữ, cho đến hiện đàn bà góa, kẻ dâm nữ, người gian giảo, kẻ trộm cướp, người hàng thịt, kẻ buôn bán, để lẫn lộn trong từng lớp người, chung một nghề nghiệp, đặng giáo hóa chúng sanh trở về chánh đạo”. Nhưng các vị ấy quyết chẳng bao giờ nói: “Ta đây thật là Bồ tát hoặc A La Hán v.v.” hay tỏ ra một vài cử chỉ gì làm tiết lộ sự bí mật, để cho người ta biết mình là Thánh nhơn thị hiện. Chỉ trừ sau khi mạng chung rồi, các vị ấy mới âm thầm để lại một vài di tích cho người biết thôi.

 

Nguyên Thảo,

27/09/2026.

*Vấn Đề X: Đức Phật thuyết Về Chơn Tâm Và Ngộ! (TT)

2- Cũng trong Kinh Lăng Nghiêm ghi lại, Đức Phật còn chỉ cho chúng ta thấy sự triền phượt của cái thân thể Tứ Đại mà chúng sinh mượn lấy, cùng với các yếu tố nhu cầu về vật chất lẫn tinh thần khác đã trói buộc, che khuất khiến chúng sinh phải lăn lộn trong những mưu cầu, cung ứng cho đời sống khiến chúng sinh tạo nghiệp để phải trôi nổi trong vòng vay trả trả vay (vòng Luân hồi) không bao giờ dứt như đoạn sau:

- Xét lại trong thân ông, những vật cứng dẻo (da, thịt, gân, xương) là đất; những vật đượm ướt (máu, huyết, mồ hôi, mỡ) là nước; chất ấm, nóng trong người thuộc về lửa; những vật lưu động (hơi thở ra vào) là thuộc về gió. Do bốn món này nó phiền phược và phân chia cái chơn tâm của ông, thành ra có thấy, nghe, hay, biết, từ thì chí chung năm lớp ngầu đục (ngũ trược).

Vì thế, Đức Phật chỉ con đường để chúng sinh chọn đúng mà tu hành:

- A Nan! Nay ông muốn cho cái thấy, nghe, hay, biết (các giác quan) trở lại để hiệp với bốn đức Niết bàn của Như Lai: thường, lạc, ngã, tịnh, thì trước ông phải lựa ra cái gốc rễ sanh tử (vọng tâm) và y theo chơn tâm thanh tịnh viên mãn bất sanh bất diệt làm nhơn địa tu hành.

- Ông nên hiểu: hiện tiền sáu căn của ông đây: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý, chúng làm mai mối cho sáu giặc (sáu thức), đến cướp giựt của báu nhà ông. Bởi thế nên các ông cùng tất cả chúng sanh, từ vô thỉ đến nay bị triền phược trong vòng luân hồi, không vượt ra ngoài ba cõi được.

-Các ông hãy xoay cái hư vọng sanh diệt trở lại chơn tâm thanh tịnh không sanh diệt; phải lấy chơn tâm không sanh diệt này làm nhơn địa tu hành, thì sau mới chứng được quả Phật thường trụ.

Cách tu hành cũng như lóng nước. Nước đục để yên tịnh trong một cái bình, để lâu thì những bụi cát từ từ chìm lặn, mà nước trong hiện ra; hễ càng yên tịnh thì nước càng trong. Ðây là dụ cho giai đoạn thứ nhứt, khi mới hàng phục được phiền não khách trần (phiền não vừa lặng). Ðến chừng lọc bỏ cặn đục chỉ còn toàn là nước trong, là dụ cho giai đoạn thứ hai, khi đã đoạn trừ căn bản vô minh.

Ðến khi chỉ còn hoàn toàn là nước trong, thì dù lắc cho mấy nó cũng vẫn trong. Còn khi đoạn được căn bản vô minh, chỉ còn chơn tâm thanh tịnh hiện tiền, lúc bấy giờ dầu có tạo tác thi vi làm đủ mọi việc, song cũng đều là chơn, vẫn hiệp với đức tánh thanh tịnh mầu nhiệm của Niết bàn, không còn bị phiền não nhiễu loạn.

Đặc biệt nhất là trong đoạn Kinh sau:

- Chỉ sáu căn của ông không theo sáu trần cảnh khởi vọng niệm phân biệt, tùy ông mở gút (vọng nhiễm) được một căn nào thì các căn đều được giải thoát. Nghĩa là ngoài không cùng với trần cảnh gút chặt, trong thâu phục phiền não trở lại với chơn tâm sáng suốt, thì năm căn bị gút chặt kia cũng đều được hoàn toàn giải thoát. Lúc bấy giờ sáu căn tự tại, thay nhau cần dùng, các giác quan: thấy, nghe, hay, biết, không còn bị cuộc hạn nơi các căn: mắt, tai, mũi, lưỡi v.v... chỉ nương các căn phát ra tác dụng; không cần có trần cảnh đối chiếu mà cũng vẫn thấy, nghe, hay, biết.

Ở đoạn nầy, Đức Phật nói rõ: “Chỉ sáu căn của ông không theo sáu trần cảnh khởi vọng niệm phân biệt, tùy ông mở gút (vọng nhiễm) được một căn nào thì các căn đều được giải thoát”. Như vậy, với những giác quan dính líu với trần cảnh, không nhất thiết phải dứt hết tất cả sáu căn mà chỉ cần “một” mà thôi. Dứt được “một” thì tất cả sẽ được hoàn toàn giải thoát. Tiếp theo, Đức Phật lại chỉ rõ hơn về cái tầm quan trọng của các “căn” của chúng sinh trong việc “tìm về giác ngộ” như các đoạn sau:

- Vì cứ nương theo vọng niệm phân biệt, chẳng nương theo chơn tâm thường trụ, cho nên đời đời nhiễm ô, trôi lăn trong vòng sanh tử. Vậy các ông phải bỏ cái vọng niệm sanh diệt, theo về với chơn tâm thường trụ. Khi chơn tâm thanh tịnh sáng suốt hiện tiền rồi, thì căn thân, trần cảnh và vọng thức tức thời tiêu diệt. Cảnh vọng trần và tâm cấu nhiễm đã tiêu rồi, lúc bấy giờ lo gì chẳng thành quả Phật vô thượng.

- Này A Nan, khiến cho các ông nhiều kiếp sanh tử luân hồi, chỉ vì sáu căn mà làm cho các ông chứng được đạo quả Bồ đề an vui giải thoát, cũng chỉ vì sáu căn của các ông mà thôi.

- A Nan, vì có trần cảnh, nên ở nơi căn mới khởi ra phân biệt. Vì đã có cái năng phân biệt ở nơi căn, nên mới hiện ra cái tướng bị phân biệt là cảnh. Căn (kiến) và cảnh (tướng) đối đãi nhau vọng hiện, chớ không thật có (vô tánh). Cũng như hình cây lau gác nhau.

- Thế nên, khi thấy, nghe, hay, biết, mà khởi vọng niệm phân biệt, đó là gốc vô minh. Còn khi thấy, nghe, hay, biết mà không khởi vọng niệm phân biệt, đó là Niết bàn. Ở trong chơn tâm thanh tịnh, không có dung chứa vật gì cả.

Sau đó thì Kinh đề cập đến các vị A-La-Hán được chứng quả bạch Phật về những pháp tu của mình thông qua 6 căn, 6 trần và 6 thức; cùng với 7 Đại (Đất, Lửa, Gió, Nước, Hư không, Thức đại và Kiến đại). Và riêng ở vài đoạn khác, Đức Phật thuyết về phương pháp “Nhĩ căn viên thông” như sau:

- Bạch Thế Tôn, như lời Ngài Quán Thế Âm nói: “Ngài ở chỗ thanh vắng, mười phương đồng đánh trống, nhứt thời dồng được nghe”; nên duy có nhĩ căn (tai nghe) mới được viên thông. Mắt xem còn bị cách ngại; miệng, mũi, thân và ý cũng không bằng, chỉ có nhĩ căn là hơn hết. Mặc dầu bị cách vách, hay tiếng ở xa gần, tai đều nghe được cả, nên nhĩ căn mới thật là viên thông.

Âm thanh khi có, khi không, còn cái nghe lúc nào cũng có. Khi không có tiếng, thế gian nói rằng: “không nghe”; thật ra chẳng phải “cái nghe” không có. Không tiếng, cái nghe không diệt; có tiếng, cái nghe cũng không sanh. Bởi cái nghe không có sanh và diệt, nên nó mới thật là thường.

- A Nan, cái “nghe” nó không phải tự nhiên sanh, do có tiếng (thinh trần) nên mới gọi rằng “nghe”. Nếu xoay cái nghe trở vào tự tánh, không chạy theo tiếng, thế là thoát ly được cái tiếng (thinh trần) lúc bấy giờ cái nghe này cũng không còn gọi tên là nghe nữa (vì không còn đối đãi, nên chẳng có tên kêu gọi). Một căn (lỗ tai) đã được phản vọng trở về chơn rồi, thì cả sáu căn cũng đều được giải thoát.

 - Khi tâm hoàn toàn thanh tịnh rồi, thí cái trí quang sáng suốt hiện ra. Lúc bấy giờ chơn tâm ông vừa tịch tịnh lại vừa chiếu soi, bao trùm khắp cả mười phương hư không thế giới, lúc bấy giờ ông trở lại xem cảnh vật hiện tiền ở thế gian này, cũng như là việc trong chiêm bao. Khi ông được như thế rồi thì nàng Ma đăng già ở trong mộng kia làm gì bắt ông được!

 - A Nan, ông chỉ xoay cái nghe của mình trở về chơn tánh, không chạy theo phân biệt vọng trần bên ngoài, thì ông liền thành đạo vô thượng, đây thật là pháp tu viên thông.

Các đức Phật nhiều như số vi trần cũng đều do một con đường này mà đến cửa Niết bàn. Hiện tại các vị Bồ tát và những người tu hành đời sau, đều y pháp môn này mà thành đạo. Chính tôi cũng nhờ pháp môn này mà được chứng quả, đâu phải một mình Ngài Quán Thế Âm tu mà thôi.

Nay Phật dạy cho con lựa pháp môn tu hành, để cho người đời sau tu hành mau thành đạo quả, thì duy có pháp tu của Ngài Quán Thế Âm là hơn hết. Còn bao nhiêu các pháp tu hành khác, đều nhờ oai thần của Phật gia hộ mới được thành tựu. Các pháp ấy đều từ nơi sự tướng mà dẹp trừ trần lao, nên không phải là một phương pháp trường kỳ tu tập.

 

Nguyên Thảo,

12/09/2026. 

*Vấn Đề X: Đức Phật thuyết Về Chơn Tâm Và Ngộ!

 

Trong phần trước, qua phần trích xuất các đoạn của Kinh Lăng Nghiêm, đã thấy Đức Phật phân tích cho chúng ta biết phân biệt thế nào là cái Chơn Tâm và Vọng Tâm, và từ đó người muốn tu hành tìm thấy cái chính đáng để mình theo đuổi nhằm đạt đến mục đích sau cùng. Trong phần nầy, chúng ta cố gắng thông qua các đoạn Kinh tiếp theo hầu có thể tiếp nhận được các kiến thức mà Ngài nói về vấn đề “ngộ được đạo” như thế nào.

Trước hết ta đi vào đoạn Kinh sau:

- “Còn ta (Phật) thì trái với vọng trần, hiệp với chơn tâm thường trụ bất sanh bất diệt, biến khắp cả pháp giới. Cho nên ta mới được tự tại vô ngại: Ở trong một hiện ra vô lượng, vô lượng hiệp làm một, trong nhỏ hiện lớn, trong lớn hiện nhỏ; không rời nơi đạo tràng mà hiện khắp cả mười phương thế giới. Thân ta bao trùm mười phương hư không vô tận. Trên đầu một mảy lông hiện ra các cõi nước; ngồi trong hạt bụi, mà chuyển đại pháp luân. Vì ta diệt hết vọng trần, trở lại với bản tâm thanh tịnh sáng suốt, nên mới được như vậy”.

Ở đây, chúng ta thấy Đức Phật phát họa một hình ảnh của Đức Phật khi thành đạo sẽ như thế nào, lúc ấy Phật hiệp với Chơn Tâm không còn sinh, diệt và ở khắp cả Pháp Giới tức vũ trụ bao la, do đó mà ta thường thấy ý “Đức Phật đi khắp tam thiên đại thiên thế giới chỉ trong một niệm” trong các Kinh. Không những thế, mà Ngài còn cho chúng ta biết “Ở trong một hiện ra vô lượng, vô lượng hiệp làm một, trong nhỏ hiện lớn, trong lớn hiện nhỏ; không rời nơi đạo tràng mà hiện khắp cả mười phương thế giới. Thân ta bao trùm mười phương hư không vô tận”. Rồi lại đến một sự mầu nhiệm khác: “Trên đầu một mảy lông hiện ra các cõi nước; ngồi trong hạt bụi, mà chuyển đại pháp luân”. Vì sao? Vì Ngài đã diệt hết “Vọng trần, trở về với bản tâm thanh tịnh sáng suốt” nên mới được như vậy! Những điều ấy nếu với ngày xưa thì ta khó tưởng tượng ra được, nhưng với hình ảnh ngày nay ta có thể thấy được, giả sử ta đang xem truyền hình thì trên màn ảnh đang chiếu hình ảnh khu nhà đẹp đẽ, xong họ chiếu hình ảnh xa hơn là khu vực rồi lại đến quốc gia, và hình ảnh đi xa hơn nữa là trái đất, rồi đến thiên hà và cuối cùng nhỏ dần thành một điểm nhỏ mà ta có thể để trên đầu một ngọn lông. Trong điểm đó bao gồm cái vũ trụ bao la của vô số thiên hà. Cái hình ảnh Đức Phật diễn tả cũng giống như vậy

Và để hiểu rõ hơn về “Cái cõi” mà Đức Phật nói là “Pháp Giới”, tức là cái cõi “hư không vô tận”, “vũ trụ vô biên” đó ra sao, như thế nào thì đoạn sau cho chúng ta hiểu nhiều hơn về các danh từ được dùng trong giáo lý Đạo Phật khi Ngài A Nan bạch với Phật:

“- Bạch Thế tôn! Bồ đề, Niết bàn, Chơn như, Pháp tánh, Yêm ma la thức, Không Như Lai tạng và Ðại viên cảnh trí, bảy danh từ tuy khác, chớ cũng đồng một quả Phật thanh tịnh thường còn không hoại”.

Điều nầy cho chúng ta hiểu rõ hơn về các danh từ mà từ lâu nay khiến mọi người lầm tưởng là mọi cảnh giới ấy đều khác nhau, nhưng thực ra chỉ là một nhưng chúng được sử dụng tùy theo từng trường hợp để cho thích hợp mà thôi, giả sử khi giác ngộ thì là Bồ Đề; khi chết thì nhập Niết Bàn; khi nói về tổng quát của chúng sinh thì là Chơn Như, Chơn Tâm; khi nói về “chất lõi” của chúng sinh để giác ngộ là “Pháp tánh”; nơi dung chứa Như Lai là Hư Không tức là Không Như Lai Tạng; đôi lúc lại là Pháp Giới…

Ở một đoạn khác, Đức Phật cho biết về Chơn Tâm lại là điều như sau:

- “Phật dạy: Chơn tâm này, cũng tức tất cả pháp; tức là tâm; tức là đất, nước, gió, lửa và hư không; tức là nhãn, nhĩ, tỉ, thiệt, thân, ý; tức là sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp; tức là nhãn thức giới cho đến ý thức giới; tức Tứ đế; tức Thập nhĩ nhân duyên; tức là Lục độ; tức là Phật và bốn đức Niết bàn. Nói tóm lại, chơn tâm tức là tất cả pháp thế gian và xuất thế gian”.

Tại sao thế? Vì trong Chơn Tâm có Tâm của chúng sinh, vốn tự nó là “Tánh giác diệu minh, bản giác minh diệu”, nhưng vì do “không biết” (Vô Minh), nên đã mượn đến Tứ Đại (Đất, Lửa, Gió, Nước) để kết làm cái thân xác cho mình. Cái thân xác ấy vừa che lấp cái “bản giác minh diệu”, đồng thời có nhiều nhu cầu đòi hỏi chúng sinh phải đáp ứng cho thân xác ấy như ăn uống, đối phó nóng lạnh của thời tiết và nhiều nhu cầu về vật lý, cũng như tinh thần khác do nơi cảm nhận của các giác quan. Vì vậy, chúng là những nguyên nhân khiến chúng sinh tạo nghiệp mà phải “vay trả, trả vay” trong Vòng Luân Hồi mà chúng ta biết đó là những Pháp Nhập Thế Gian. Khi tỉnh ngộ, chán chường bèn quay trở về để tránh tạo nghiệp thì người ta tìm thấy được Tứ Đế; hiểu được Thập Nhị Nhân Duyên, rồi chọn cho mình con đường Lục Độ để trở về với Phật và Nhập Niết Bàn thì đó chính là những Pháp Xuất Thế Gian; cho nên Chơn Tâm chính là “Tất cả Pháp Thế Gian và Xuất thế Gian”! Vì vậy mà Đức Phật dẫn chứng, giải thích “Chơn Tâm là “Tức” mà cũng là “Phi Tức”. Điều ấy chỉ có các vị Phật mới biết: Ấy là những “Tri kiến Phật”, cho nên Đức Phật mới thuyết”:

- “Phú Lâu Na, cái chơn tâm này lại rời tất cả “tức” và “phi”, mà cũng là “tức” và “phi tức”. Chơn tâm như thế, thì từ kẻ phàm phu cho đến các vị thánh: Thinh văn, Duyên giác, làm sao lấy tâm trí suy nghĩ cho đến đạo vô thượng bồ đề của Như lai, hay dùng lời nói luận bàn của thế gian mà ngộ nhập chỗ tri kiến của Phật cho được”?

Trong một đoạn khác, Đức Phật giải thích cho Ngài Phú Lâu Na về cái vọng niệm như sau:

“Phật dạy: Như lời ông nói: “Nếu nó không sáng suốt chiếu soi (phân biệt) thì không phải là tâm, vì nó không phân biệt được cái gì cả”. Vậy ông có hiểu chăng: nếu có chiếu soi phân biệt, thì không phải là chơn (vì có năng phân biệt thì phải có bị phân biệt), còn không có chiếu soi phân biệt, thì chắng phải là tâm. Nếu tâm mà không sáng suốt thì không phải là chơn tâm thanh tịnh rồi. Ông nên hiểu: Chơn tâm vẫn sáng suốt, vì ông vọng chấp cái “sáng suốt phân biệt” làm tâm, nên thành ra có năng phân biệt (tâm) và bị phân biệt (cảnh). Chơn tâm của ông không phải cái “bị phân biệt”, nhưng vì ông khởi ra cái “năng phân biệt”, nên nó (chơn tâm) trở lại thành cái “bị phân biệt” (cảnh). Ðã vọng thành cái “bị phân biệt”, cố nhiên ở nơi ông phải vọng sanh ra cái “năng phân biệt”. Thế là ở nơi chơn tâm của ông vẫn thanh tịnh không có năng và sở, mà thoạt nhiên thành ra có năng và sở” (vô đồng dị trung, xí nhiên thành dị)

Từ cái “Vọng Niệm, Vọng Tưởng”, Đức Phật liên kết đến sự “Mê” nhiều đời, nhiều kiếp như sau:

-“Phật dạy: Cũng vậy đó, ông Phú Lâu Na. Ðã nói là “vọng” thì đâu có sở nhơn, còn có sở nhơn thì không phải là vọng. Các vọng tưởng tự nó nhơn nhau liên tiếp phát sanh; từ đời này đã mê rồi chất chứa thêm cái mê, cho đến nhiều kiếp. Ta đã nhiều lần chỉ dạy, mà các ông hãy còn chưa ngộ trở lại”.

- “Này Phú Lâu Na, cái “mê” như vậy đó, nhơn mê tự có? Nếu người biết được cái “mê” ấy không nguyên nhân, thì cái “mê vọng” đó không còn gá nương vào đâu nữa. Lúc bấy giờ dầu muốn cho nó sanh còn không thể được, huống chi muốn diệt”.

Thế rồi, Đức Phật thuyết tiếp cho Ngài Phú Lâu Na hiểu hơn về sự dứt được Vọng Niệm, vọng tưởng qua các đoạn Kinh sau:

- “Các ông nên biết: người đặng đạo Bồ đề rồi (ngộ chơn tâm), cũng như người thức giấc mộng, mà muốn nói lại việc chiêm bao; mặc dầu trong tâm nhớ biết rõ ràng, nhưng không làm sao chỉ các vật trong chiêm bao ra được, vì nó không thật có, vả lại nó cũng không có nguyên nhân nữa. Cũng như chàng Diễn Nhã Ðạt Ða, tự sợ cái đầu của mình, rồi nổi cuồng vụt chạy, chớ không có sở nhơn gì cả”.

- “Này Phú Lâu Na, các ông khi đối với trần cảnh (thế giới, chúng sanh, nghiệp quả) chỉ đừng có khởi vọng niệm phân biệt, thì tham, sân, si (ba duyên) không khởi. Ba duyên không khởi, thời ba nhơn sát, đạo, dâm chẳng sanh. Lúc bấy giờ anh khùng Diễn Nhã Ðạt Ða (mê) ở trong tâm các ông tự hết, mà hết tức là Bồ đề (sáng suốt). Khi ấy chơn tâm của ông thanh tịnh sáng suốt tự hiện bày, khắp cả pháp giới, không cần phải cực nhọc khó khăn tu chứng, hay xin cầu nơi ai cả”.

- “Thế nên Ta nói: “Ba duyên: tham, sân, si đoạn hết, tức là tâm Bồ đề”. Nếu cái “vọng tâm sanh diệt kia diệt, mà tâm Bồ đề sanh”, như thế cũng còn ở trong vòng sanh diệt. Phải diệt và sanh đều hết, mới được vô công dụng đạo” (chỗ cứu cánh).

- “Nếu các ông dùng cái vọng tâm sanh diệt làm nhơn tu hành, mà mong cầu cho đặng quả Phật, thường còn không sanh diệt thì không thể được. Ðây là điều quyết định thứ nhứt”.

 

Nguyên Thảo,

05/09/2026.

*Vấn Đề IX: Vọng Tâm Và Thế Giới Thành Tựu. (3)

 

Giống như phân tích để chứng minh “Đất” từ Chơn Tâm biến hiện, Đức Phật cũng chỉ rõ các yếu tố khác là Lửa, Nước, Gió, Hư Không, các Giác Quan, và các Thức, cũng từ Chơn Tâm biến hiện:

- A-Nan, ông nên biết: hiện tiền tánh của năm đại: đất, nước, gió, lửa và hư không vốn viên dung khắp giáp, không lay động, đều là chơn tâm cả, không có sanh và diệt. Chỉ tại các ông mê muội không biết mà thôi.

- Thấy, nghe, hay, biết sáu giác quan kể là một, cùng với hư không và bốn đại, thành ra sáu đại, tánh nó viên dung vốn không lay động, đồng một thể chơn tâm, không sanh không diệt, thế gian vì mê lầm không biết, sanh tâm phân biệt, chấp cho nhân duyên sanh, hoặc tự nhiên có đều không đúng cả.

- Các ông không biết trong chơn tâm, tánh của thức là tâm, tâm mới thật là thức (chơn thức), nó nhiệm mầu yên lặng, sáng suốt, khắp giáp cả pháp giới, hàm chứa và sanh ra mười phương hư không thế giới, chỉ tùy theo nghiệp của chúng sanh mà hiện ra, không có phương hướng xứ sở. Thế gian không biết, khởi thức tâm phân biệt chấp trước, cho là nhân duyên sanh hoặc tự nhiên có v.v... đều không đúng cả.

- Các ông nên biết: đất, nước, gió, lửa hư không, cái thấy và thức tâm gọi chung là bảy đại, tánh của nó đều là chơn tâm viên mãn khắp giáp tất cả, vốn không sanh diệt. Các ông vì mê muội nên không biết.

- Khi ấy A-Nan và đại chúng nhờ Phật chỉ dạy rất cặn kẽ, nên mỗi người đều ngộ được chơn tâm của mình rộng lớn khắp cả mười phương hư không. Lúc bấy giờ ông lại thấy cả mười phương thế giới rất nhỏ hẹp và rõ ràng cũng như một lá cây cầm trong tay. Tất cả các cảnh vật sum-la vạn-tượng trong thế gian này, đều ở trong chơn tâm; chơn tâm bao trùm khắp giáp cả mười phương thế giới. Khi ấy ông xem trở lại cái thân do cha mẹ sanh đây, thật nhỏ nhen làm sao! Như một hạt bụi nhỏ ở trong mười phương hư-không, dù còn, dù mất cũng không thấm vào đâu và cũng như một hòn bọt nhỏ, nổi ở trong bể cả rộng khơi, dầu sanh dầu diệt cũng không nhằm gì.

- Phật day: Này Phú Lâu Na, như lời ông hỏi: “Chơn tâm đã vốn thanh tịnh, tại sao lại sanh ra sơn hà đại địa, thế giới và chúng sanh”. Vậy ông có thường nghe ta nói: “Chơn tâm nhiệm-mầu vắng-lặng mà thường sáng suốt chiếu soi” không? (Tánh giác diệu minh, bản giác minh diệu)

- Từ một thể chơn tâm không khác, vì vọng niệm phân biệt, có năng sở, bỉ thử sai khác, nên hiện ra có hư không và thế giới. Nhơn có hư không thế giới nên mới có chúng sanh. Ðã có thế giới và chúng sanh lăng xăng đối đãi nhau, nên khởi lên vô số vọng tưởng phân biệt: tốt, xấu, phải, chẳng v.v... Vì thế mà sanh ra đủ các phiền não trần lao nhiễm ô. Cái có hình tướng và sanh diệt là thế giới, cái không hình tướng và yên tịnh là hư không; khác với hư không, thế giới là chúng sanh vậy.

- Tóm lại, vì ở trong tâm chúng sanh, các vọng tưởng xen nhau phát sanh, nên ứng hiện ra ngoài thế giới có các cảnh vật. Bởi nhân duyên này mà thế giới nối nhau sanh mãi không dứt.

Cũng trong Kinh Lăng Nghiêm, Đức Phật lại chỉ rõ hơn bằng cách nào sinh ra vũ trụ và thế giới. Đầu tiên là vì do “Vô Minh” vọng động mà từ nơi Chơn Tâm sinh ra Hư Không. Hư Không mờ mịt vì vọng, nhưng có chất động là gió để duy trì thế giới. Lại vì tánh cố chấp, phân biệt mà ứng hiện ra các chất cứng như vàng ngọc, kim loại; rồi do sự vọng động tạo thêm gió thổi kim khí, cọ xát mãi nóng lên tạo lửa, ánh sáng. Lửa xông lên, nên có hơi nước rịn ra, đó là nguyên nhân có nước bao bọc. Lửa thì bốc lên cao tạo thành núi cao (do vậy khi đập đá thì có lửa, mà nung quá nóng thì chảy thành chất lỏng, nước); nước thì chảy xuống chỗ thấp nên tạo sông biển, cồn đảo. Nước rút vào đất tạo thành cây cỏ (nếu đốt chúng thành tro, đất; ép chúng thì lại ra nước).

Đó là khái niệm mà Đức Phật giải thích về nguyên nhân tạo ra vũ trụ, nhưng trong Kinh Hoa Nghiêm lại cho ta khái niệm rõ hơn qua Phẩm “Thế Giới Thành Tựu” như sau:

-Lúc đó Phổ-Hiền Bồ-Tát lại bảo đại-chúng rằng: ‘Chư Phật-tử! Thế-giới-hải có nhiều hình tướng sai khác, hoặc tròn, hoặc vuông, hoặc chẳng phải tròn vuông, hoặc hình như nước xoáy (có phải chăng là các galaxy thiên hà mà chúng ta biết theo khoa học ngày nay?), hoặc hình như núi, hoặc hình như cây, hình như bông, hoặc hình như cung điện, như hình chúng-sanh, như hình Phật, có thế-giới vi-trần-số hình sai khác như vậy.

- Lúc đó Phổ-Hiền Bồ-Tát lại bảo đại-chúng rằng: ‘Chư Phật-tử! mỗi mỗi thế-giới-hải có thế-giới-hải vi-trần-số chỗ nương trụ. Hoặc nương tất cả trang-nghiêm mà trụ. Hoặc nương hư-không mà trụ. Hoặc nương bửu-quang-minh mà trụ. Hoặc nương bửu-sắc quang-minh mà trụ. Hoặc nương thinh-âm chư Phật mà trụ. Hoặc nương Kim-Cang hình đại-lực a-tu-la chúng-sanh như huyễn mà trụ. Hoặc nương thân các Thế-Chủ mà trụ. Hoặc nương thân chư Bồ-Tát mà trụ. Hoặc nương tất cả biển trang-nghiêm sai khác hạnh-nguyện Phổ-Hiền mà trụ.

Tiếp theo, Kinh Lăng Nghiêm cho thấy Đức Phật còn cho chúng ta biết vì nguyên cớ nào mà chúng sinh được sinh ra qua các đoạn sau:

- Ông Phú Lâu Na, cái “hư vọng phân biệt” đó không có gì lạ, chỉ vì ông chấp cái “phân biệt chiếu soi” làm tâm. Ðã có phân biệt, tất nhiên phải có cái “bị phân biệt” đối đãi nhau. Vì thế nên cái “năng phân biệt” không vượt ngoài cảnh “bị phân biệt” được. Do nhân duyên này, nên nghe không ngoài tiếng, thấy không ngoài sắc, ngửi không ngoài mù, nếm không ngoài vị v.v... vọng thành 6 căn và 6 trần đối nhau, nên phân ra có: thấy, nghe, hay, biết.

Rồi theo nghiệp lực kéo dẫn, cho nên có những loài sanh con (như người và thú) loài sanh trứng (như chim và cá) loài sanh chỗ ẩm ướt (như vi trùng v.v...) loài hóa sanh (như trời và địa ngục)

Thần thức khi đầu thai, nhơn thấy ánh sáng (lửa dục) của cha mẹ phát ra, rồi nó khởi ra cái “tưởng” chung chạ làm việc dục ấy. Nếu nó sẽ là trai thì ưa mẹ mà ghét cha, còn nó sẽ là gái thì thương cha mà ghét mẹ. Vì tình lưu luyến nơi ái dục không rời được, nên nó tự kết nạp tư tưởng của nó với tinh huyết của cha mẹ khi giao cấu đó, kết thành ra thai. Vì có nhân duyên với nhau và đồng nghiệp kéo dẫn, nên kết thành thai nghén. Loài sanh thai, sanh trứng, sanh nơi ẩm thấp, hoặc sanh đều tùy theo nghiệp của mỗi loài mà cảm ứng.

Loài sanh trứng là do nơi tưởng nhiều, loài sanh thai là do nơi tình nặng, loài thấp sanh là do hiệp với chỗ ẩm thấp, loài hóa sanh thì rời cảnh vật tự nó hóa hiện. Bốn loài biến đổi, tùy theo nghiệp lành hay dữ mà cảm thọ quả báo có thăng và trầm. Do nhân duyên ấy mà chúng sanh bỏ thân này thọ thân kia, nối nhau không dứt.

Khi các loài đã được sinh ra, rồi do những điều kiện, ước muốn của thân xác mà phải tương tục trong vòng nghiệp quả, vay trả, trả vay, xoay vòng:

1. Tham dục: Này Phú Lâu Na, chúng sanh vì tình ân ái kết chặt, thương tưởng quyến luyến nhau không rời, cho nên trong thế gian, cha mẹ, con cháu tiếp tục sanh ra không cùng tột, gốc tại lòng tham dục vậy.

2. Tham sát: Loài nào cũng thương yêu thân mạng, muốn cho mình được sống nên tham ăn những vật bổ dưỡng. Vì thế mà trong thế gian này, loài mạnh ăn thịt loài yếu, loài khôn giết loài dại. Bốn loài (noãn, thai, thấp, hóa) ăn nuốt lẫn nhau, gốc tại lòng tham sát hại.

3. Tham trộm cướp: Bởi loài người ăn thịt loài vật, loại vật trở lại ăn thịt người. Người chết làm vật, vật chết làm người, các loài chúng sanh, sanh sanh tử tử, nối tiếp nhau. Các ác nghiệp đã tạo ra rồi, thì cùng nhau vay trả, cho đến nghìn đời không tột, gốc tại lòng tham lam trộm cướp.

Chính vì vậy mà chúng sinh phải lăn lộn trong vòng Luân Hồi để trả nghiệp:

Loài này cướp giựt thân mạng loài kia, loài kia giết hại loài này; trả vay, vay trả lẫn nhau, đến trăm ngàn kiếp không ra khỏi sanh tử.

Trai mê sắc gái, gái thương tình trai, vì tình ân ái thương yêu lẫn nhau, nên trăm ngàn kiếp bị phiền trược trong vòng luân hồi.

Tóm lại, vì ba nghiệp sát, đạo, dâm làm gốc, nên nghiệp (nhơn) và quả nối nhau, không bao giờ cùng tận.

Này ông Phú Lâu Na, thế giới, chúng sanh và nghiệp quả ba món điên đảo tương tục này đều ở trong chơn tâm, vì vô minh vọng động sanh ra “năng phân biệt” và “sở phân biệt” tương đối, nên vọng thấy có sơn hà đại địa, thế giới và chúng sanh, rồi tiếp tục sanh hóa, vô cùng hư vọng.

 

Nguyên Thảo,

23/08/2026.

 

*Vấn Đề IX: Vọng Tâm Và Thế Giới Thành Tựu. (2)

 

Thế thì Ngài nói như thế nào về con đường tu tập? Chúng tôi sẽ không đi vào con đường tu tập của Ngài qua tiểu sử như chúng ta đã nói như trước kia, mà chúng ta sẽ đi vào Kinh điển, nhất là qua Kinh Lăng Nghiêm, xin mời Quý vị cùng đồng hành!

Theo như trong Kinh cho biết: “Sau khi A Nan bị nàng Ma Đăng Già dùng huyễn thuật, thần chú bắt đưa vào phòng để dụ dỗ tình duyên. Đức Phật biết được nên sai Ngài Văn Thù đem thần chú đến chỗ Ma Đăng Già phá tà chú và cứu nạn cho A Nan. Khi trở về A Nan kính lạy và bạch với Phật:

-Bạch Thế Tôn! Con từ hồi nào đến giờ có lòng ỷ lại: Con là em Phật, được Phật thương yêu, chắc chắn Phật sẽ ban cho con thần thông trí huệ, hay đạo quả Bồ đề, nên chỉ lo học rộng nghe nhiều, chẳng cần tu niệm, không ngờ ai tu nấy chứng, mặc dù con là em của Phật, nếu không tu, thì cũng bị đọa như ai; học nhiều mà không tu, thì cũng chẳng có ích gì! Cúi xin Phật rộng lòng từ bi, chỉ dạy cho con phương pháp nào mà mười phương các Đức Phật tu hành đều được thành chứng quả?”.

Đoạn Kinh trên chứng tỏ một lần nữa là “Ai tu nấy chứng, không ai tu thế, gánh nghiệp cho ai, và cũng không thể nhờ đến thần thông của ai để thành đạo được; mà phải qua sự tu tập, giải nghiệp của chính mình”. Đó là căn bản của “sự thành đạo” mà Đức Phật đã hướng dẫn!

Điều đầu tiên Đức Phật đề cập đến là “sự cần thiết” phải hiểu rõ về “Tâm”:

- Phật dạy: Ông nay muốn đặng đạo vô thượng Bồ đề, thì điều cần nhứt là phải hiểu rõ hai món căn bản:

· Một căn bản của sanh tử luân hồi là vọng tâm.

· Một căn bản của Bồ đề, Niết bàn, là chơn tâm.

Nếu ông nhận lầm căn bản của sanh tử (vọng tâm) làm nhơn tu hành, thì không bao giờ giải thoát được. Cũng như người nhận giặc làm con, thì chỉ thêm bị phá hoại gia sản của mình mà thôi. Và cũng như người nấu cát làm cơm, dầu trải bao nhiêu năm cũng chẳng thành cơm được.

Rồi sau đó Đức Phật chỉ cho cách phân biệt thế nào là cái “Chơn Tâm” của mình, giống như khi không có âm thanh nào, mà “cái nghe” vẫn không mất vì “cái nghe” “vẫn nghe được là không có âm thanh nào cả”; hoặc người mù không thấy gì cảnh vật bên ngoài, nhưng “cái thấy” cũng không mất vì “chỉ thấy cái tối đen”, để từ đó cho chúng ta biết:

- Phật dạy rằng: này Anan nếu ông chấp cái "suy nghĩ, phân biệt" là tâm của ông, thì khi rời cảnh vật hiện tiền, cái tâm "hiểu biết, phân biệt" ấy cũng vẫn còn, thì mới phải là chơn tâm của ông. Nếu rời cảnh vật hiện tiền, mà tâm hiểu biết phân biệt ấy mất đi, thì không phải là chơn tâm của ông rồi.

-- Ông phải biết rằng: trong thế gian tất cả người tu hành, không được thành đạo, đều do chấp lầm cái "vọng tưởng sanh diệt" (vọng tâm) này làm chân thật (chơn tâm).

Và để bao quát, mở rộng hơn, Kinh tiếp:

- Phật dạy tiếp: - Cái nào có co, có mở, có động, có tịnh, có sanh, có diệt, thì cái đó là vọng, thuộc về "khách" không phải ông. Còn cái nào không động tịnh, co mở, không sanh diệt, thì cái đó là "chơn", thuộc về "chủ" chính là ông. Như thế chơn và vọng rất rõ ràng, ông còn chưa hiểu hay sao!

- Phật dạy, này Đại vương thân thể mặt mày ông tuy già, vậy cái nào có già, thì cái ấy sẽ bị biến đổi, tiêu diệt; còn cái nào không già, thì cái đó không bị biến đổi tiêu diệt. Nó đã không sanh diệt, thì đâu có bị ông làm cho nó sanh tử luân hồi được. rõ ràng như thế, ông không hiểu sao mà còn dẫn lời của ngoại đạo Mạt-già-Lê nói: Thân này chết rồi hoàn toàn diệt mất?

Rồi tiếp theo Đức Phật cho biết những điều quan trọng hơn, trong đó hai từ “Vô Minh” giữ vai trò quan trọng khiến mọi chúng sinh từ giã cõi “Chơn Tâm” để làm chúng sinh; và luôn giữ cái “Vọng Tâm” mà nhìn vào mọi cảnh vật trong vũ trụ, thế giới hiện tiền:

- Phật thấy vậy thương xót mới dạy tiếp: Ta thường nói: "Các pháp đều duy tâm biến hiện, cho đến thân và tâm ông ngày nay, cũng đều là vật ở trong chơn tâm hiện ra". Tại sao các ông lại bỏ cái bản thể chơn tâm đi. Các ông vẫn ở trong ngộ (chơn tâm) làm mình (điên đảo là đó), thật đáng buồn thương!

-Này A-Nan, bởi vô minh vọng động nên biến hiện ra có hư không, thế giới và chúng sanh. Trong thân chúng sanh vì có vọng tưởng lẫn lộn, nên nó vọng động leo chuyền bên trong (như vượn, như ngựa); khi các giác quan mở ra, thì nó rong ruổi theo trần cảnh bên ngoài (như vượn sút xiềng, ngựa tong chuồng). Rồi các ông chấp cái tướng vọng tưởng lăng xăng bên trong đó, cho là tâm tánh của mình. Một phen chấp nó làm tâm, thì không sao khỏi mê lầm cho rằng "tâm ở trong thân". Chứ đâu biết rằng: Thân này, tâm này, cho đến núi, sông, thế giới và hư không đều là vật trong chơn tâm hiện ra cả.

Để chứng minh rõ cho Ngài Anan, Đức Phật chỉ rõ hơn về “cái Thấy” nhằm giúp Anan cũng như các đệ tử hiểu thấu đáo hơn về Chơn Tâm

- A-Nan, tất cả các cảnh vật, mặc dù có cao thấp, xa gần, ngàn sai muôn khác, song cũng đều là "vật bị thấy" của ông cả. Các vật loại tuy có sai khác, mà cái thấy của ông không khác. Thế thì cái "thấy" này chính là "tâm" của ông chứ không phải vật.

- Cái "thấy" của ông cũng thế, không có vuông tròn hay lớn nhỏ, mà lớn nhỏ, vuông tròn là tại cảnh vật.

Đức Phật kết luận và cảnh giác đại chúng trên con đường tu tập:

- A-Nan, tất cả chúng sanh từ vô thỉ đến giờ vì mê mình (tâm) làm vật, bỏ mất chơn tâm của mình, bị cảnh vật xoay chuyển (chi phối) nên thấy có lớn nhỏ, rộng hẹp, tốt xấu v.v... Nếu ai chuyển xoay được cảnh vật, thân tâm đặng sáng suốt viên mãn, thì đồng với chư Phật. Lúc bấy giờ không rời nơi đạo tràng (chổ nầy) mà ở trên đầu một mảy lông, có thể chứa đựng khắp cả mười phương thế giới.

- Phật dạy: Nếu các ông lấy vọng tâm nghe chánh pháp (chơn tâm) thì chánh pháp này cũng trở thành ra vọng, không thể nghe đặng chánh pháp. Các ông nên biết: ta cũng như người dùng ngón tay chỉ mặt trăng, các ngươi phải nhơn ngón tay mà xem mặt trăng. Nếu chấp ngón tay cho là mặt trăng, thì chẳng những không thấy được mặt trăng, mà cũng không biết luôn cả ngón tay. Vì cho ngón tay là mặt trăng, thì không những không biết ngón tay là gì, mà cũng không biết thế nào là tối và sáng. Vì mê chấp ngón tay là mặt trăng, thì tối và sáng làm sao rõ được.

Tiếp theo, Đức Phật chỉ rõ hơn về những tiến trình sinh ra các sự việc do từ Vô Minh và Vọng Tâm ấy:

- Này A-Nan, tất cả chúng sanh bị sanh tử luân hồi trong thế gian, đều do ha món điên đảo phân biệt vọng thấy, tức nơi đó phát sanh ra sự nghiệp, rồi theo nghiệp mà chịu khổ luân hồi.

- Từ nơi chơn tâm, vì hư vọng nên hiện ra các cảm giác thấy, nghe, hay, biết. Do hòa hiệp vọng sanh ra, rồi cũng do hòa hiệp vọng diệt đi. Nếu các ông xa lìa được các duyên hòa hiệp cùng bất hòa hiệp, và trừ hết các nhơn sanh tử rồi, thì cái chơn tâm thường trụ thanh tịnh, bất sanh bất diệt hiện ra, và các ông được viên mãn đạo Bồ Đề.

- Các ông không biết: nào sanh, diệt, khứ, lai đều gốc ở nơi chơn tâm thường trụ. trong thể tánh chơn như thường trụ này, tìm kiếm cái khứ, lai, mê, ngộ, sanh tử v.v... quyết không thể được.

- Tùy theo tâm của chúng sanh tạo nghiệp như thế nào, thì nó hiện ra như thế ấy.

- Các ông không biết: Trong chơn tâm, tánh (bản thể) của sắc là chơn không (tâm); tánh (bản thể) của không là chơn sắc (tâm). Nó vốn sẵn thanh tịnh, khắp giáp cả pháp giới; tùy theo tâm của chúng sanh tạo nghiệp và phân biệt như thế nào, thì có ứng hiện ra như thế nấy. Chúng sanh không biết, chấp là nhơn duyên sanh, hay tự nhiên có v.v... những cái chấp đó, đều do thức tâm phân biệt so đo cả. Phàm có nói năng, phân biệt, thì đều không đúng.

 

Nguyên Thảo,

09/08/2026.