4- Ở chương V: “Di Lặc Bồ Tát” ta có các đoạn sau:
33- Phật dạy: Ái và Dục là gốc rễ của
sanh tử luân hồi
-Này Thiện Nam! Tất cả chúng sanh từ vô
thỉ đến giờ, đều do món “ân ái và tham dục” cho nên mới bị sanh tử luân hồi. Tất
cả chúng sanh trong thế giới tóm lại có bốn loài: 1. Loài sanh trứng 2. Loài
sanh con 3. Loài sanh chỗ ẩm ướt 4. Loài hóa sanh Các loại chúng sanh này, đều
do “dâm dục” mà tạo thành tánh mạng của nó (nhứt thế chúng sanh giai dĩ dâm dục
nhi chánh tánh mạng). Bởi thế, nên các ông phải biết: gốc rễ của sanh tử luân
hồi là “Ái” và “Dục” vậy. Vì có “dục” cho nên mới sanh ra ái luyến, do “luyến
ái” nên mới sanh tử tử sanh, nối luôn không dứt. (673)
34- -Này Thiện nam! Nhơn ái luyến nên
sanh ra “dục”, do dục nên mới có thân mạng. Bởi thế, nên truy tầm đến cội gốc của
nó, thi chúng sanh ái luyến thân mạng tức là ái luyến “Dục”. Ái luyến dục là
“nhơn”, mà ái luyến thân mạng là “quả”.
(674)
35- Phật trả lời câu hỏi: “Có mấy loại
chúng sanh luân hồi?”
-Này Thiện nam! Cảnh hồng trần có lắm điều
xuôi ngược, nếu người khi gặp nghịch cảnh, sanh tâm giận ghét, tạo ra các nghiệp
dữ, thì đọa vào Ðịa ngục, Ngạ quỷ và Súc sanh. Nếu người biết nhàm cảnh dục, ưa
tạo nghiệp lành, chán chê ác nghiệp, thì lại sanh về cõi người và cõi trời Dục
giới. Còn những người nhàm chê cảnh trần lao, ô nhiễm ở cõi Dục, tham ái cảnh Tu
thiền và Bát định của hai cõi trên, như thế cũng còn tư dưỡng gốc tham ái, cho
nên sanh về hai cõi hữu vi là “trời Sắc giới” và “Vô sắc giới”. Các loại
chúng sanh trên đây, đều còn trong vòng sanh tử luân hồi, vì còn các tham ái,
nên chẳng thành Thánh đạo. Thế nên, chúng sanh nào muốn thoát ly sanh tử luân hồi,
thì trước phải đoạn trừ các tham dục và tâm ái luyến. (675)
36- Này Thiện nam! Các vị Bồ tát hóa hiện
thân hình ở trong thế gian, không phải vì ái dục nhiễm ô như chúng sanh, mà gốc
do lòng Từ bi và đại nguyện cứu thế, nên đã hiện ra thân tham dục để vào sanh tử
hóa độ chúng sanh, khiến cho chúng sanh xả bỏ các ái dục. (676)
-Này Thiện Nam! Nếu tất cả chúng sanh đời
sau, bỏ được các tham dục, trừ tâm thương ghét, dứt hẳn sanh tử luân hồi, nơi
tâm được thanh tịnh, cầu nhập cảnh giới Viên giác của Như Lai thì sẽ được ngộ
nhập.
(676)
37- Này Thiện nam! Tất cả chúng sanh gốc
từ vô minh tham dục, nên sanh ra năm món tánh sai khác. Năm món tánh này là căn
cứ theo việc đoạn trừ hai chướng có cạn và sâu mà phân định. Thế nào là hai chướng?
1. Lý chướng: làm chướng ngại chánh tri kiến 2. Sự chướng: làm tiếp nối các
sanh tử. Nếu đối với hai món chướng này má hoàn toàn chưa đoạn thì gọi là chúng
sanh (677)
38- Này Thiện nam! Thế nào là năm chủng tánh?
1. Thinh văn chủng tánh 2. Duyên giác chủng tánh 3. Bồ tát chủng tánh 4. Bất định
chủng tánh 5. Ngoại đạo chủng tánh
1+2- Thinh Văn và Duyên giác chủng tánh: Nếu chúng sanh nào đoạn tuyệt tham dục, trừ
được sự chướng (ngã chấp) nhưng lý chướng (pháp chấp) chưa đoạn, thì chỉ chứng đặng
quả Thinh văn và Duyên giác chớ chưa được an trụ cảnh giới Bồ tát. (678)
3-
Bồ tát Chủng tánh:
Này Thiện nam! Nếu các chúng sanh đời sau, muốn vào biển Ðại Viên giác của Như
Lai, thì trước phải phát nguyện, siêng năng đoạn trừ hai món chướng. Ðến khi
hai món chướng đã nép phục, thì ngộ vào cảnh giới Bồ tát. Nếu như khi món chướng
(ngã chấp, pháp chấp) đã hoàn toàn diệt, thì vào được cảnh giới Viên Giác mầu
nhiệm của Như Lai, viên mãn quả Bồ đề và đạt Niết bàn. (679)
4-
Bất định chủng
tánh: Nầy Thiện nam! Có loại chúng sanh có thể chứng được Viên giác. Song, nếu
chúng gặp Thiện tri thức là Thinh văn hóa độ, thì chúng thành Tiểu thừa; còn gặp
thiện tri thức là Bồ tát hóa độ thì chúng thành Ðại thừa. Nếu gặp Như Lai dạy
tu đạo vô thượng Bồ đề, thì chúng thành Phật thừa. (679)
5-
Ngoại đạo chủng
tánh -Này Thiện nam! Có những chúng sanh đi tầm Thiện tri thức chỉ dạy đường lối
tu hành, nhưng lại gặp ngoại đạo tà sư dạy bảo, nên chúng nó sanh ra tà kiến,
hiểu ngộ không chơn chánh, thế gọi là “Ngoại đạo chủng tánh”. Ðây không phải lỗi
tại chúng sanh đó, mà lỗi tại tà sư. Tóm lại, chúng sanh tu Bồ đề, có năm món
chủng tánh sai khác, như ta vừa kể xong.
(679)
39- Bồ tát nhập thế độ sanh thị hiện các hình
tướng và các cảnh thuận nghịch
-Này thiện nam! Các vị bồ tát đều y bổn
nguyện độ sanh của mình từ vô thỉ và do lòng Ðại bi thanh tịnh (1) thúc đẩy nên
nhập thế độ sanh. Bồ tát dùng phương tiện thị hiện ra nhiều hình tướng, khi thì
hiện cảnh thuận, khi thì hiện cảnh nghịch, có lúc lại lân la ở chung với chúng
sanh và đồng làm các nghề nghiệp như chúng sanh (Ðồng sự nhiếp) để tiện bề hóa
độ, khiến cho chúng sanh được thành Phật. (680)
Chương nầy Kinh dẫn lời Đức Phật cho chúng ta biết rằng chúng sinh bị
sinh tử luân hồi trong nhiều kiếp là do lòng ái luyến và tham dục. Ái và dục ở đây
được xem như là nhu cầu về sinh lý, thể xác chứ không tổng quát như “Ái” trong
vòng Thập Nhị Nhân Duyên, Nếu với mười hai nhân duyên (Vô Minh, Hành, Thức,
Danh sắc, Lục nhập, Xúc, Thọ, Ái, Thủ, Hữu, Sinh, Già bệnh chết) Ái được xem là
kết quả của của thân (Danh sắc, Lục nhập) qua tiếp cận, chung đụng rồi cảm thọ
mà sinh ra Ái; Ái nầy về nhiều phương diện cả vật chất lẫn tinh thần. Còn Ái Dục
ở đây phần lớn là nói về thể xác, sự “ân ái và tham dục” đã khiến cho chúng sinh
say đắm, ham muốn, tạo nên thân mạng khác kéo dài “nhân, quả” qua bốn loài sinh
(sinh con, sinh trứng, chỗ ẩm ướt và hóa sinh); và phần nữa là nhắc về ham thích,
giữ lấy cho mình, không được thì giận hờn, nóng nãy tạo nên nghiệp dữ. Sau khi,
đề cập đến gốc rễ của sự chìm đắm trong luân hồi, Đức Phật phân tích chúng sinh
bị luân hồi ở những đâu với cấp độ như thế nào do ái, dục nhiều ít mà ra. Đức
Phật cũng phân tích “năm chủng tánh” để chúng ta hiều rõ hơn, và Ngài cũng không
quên nói về nhập thế và vai trò của các vị Bồ Tát. Riêng các vị Bồ Tát nhập thế
là do nơi Đại nguyện cứu độ của các Ngài, với lòng Từ bi muốn cứu độ chúng sinh
mà phải có thân xác để có thể hòa lẫn, hòa đồng cùng chúng sinh mà thực hành
nhiệm vụ, có thể ở trong những hoàn cảnh thuận hay nghịch, tùy theo biện pháp nào
hữu hiệu và tốt nhất.
*Với chương “Thanh Tịnh Huệ” chúng tôi ghi nhận được các đoạn
sau:
41- 3. Phật dạy: Trong Viên giác không có
Bồ tát và chúng sanh /-Này Thiện nam! Trong tánh Viên giác thanh tịnh, không
tất cả pháp, mà có đủ tất cả pháp. Nó tùy thuận các duyên biến hiện ra đủ tất cả,
mà không thủ và không chứng. Thí như con mắt, thấy được tất cả vật, mà không tự
thấy mình. Nó vẫn bình đẳng mà không tự thấy mình bình đẳng. Này Thiện nam!
Trong thật tướng (viên giác) không có Bồ tát và chúng sanh. Tại sao thế? - Bởi
Bồ tát và chúng sanh đều là huyễn hóa vậy. Khi các tướng huyễn hóa diệt rồi,
thì không có người năng chứng và quả sở chứng. (686)
Trong đoạn nầy, Đức Phật cho ta biết về tính
Viên Giác, tức là cái tính cuối cùng của sự Giác Ngộ. Tính ấy là hoàn toàn của
cõi Phật, nó rất thanh tịnh, bình lặng. Bình thường không hiện mọi pháp; nhưng
khi biến hiện đều có tất cả pháp, điều ấy chúng ta có thể hiểu rõ là trong cõi “trần
ai” nầy đã hiển hiện ra rất nhiều pháp tu hành để trở về cõi thanh tịnh, cõi Phật
vậy! Với tính Viên Giác không còn sự huyễn hoặc cho nên chỉ có Phật thôi mà không
có chúng sinh, kể cả Bồ Tát vì Bồ Tát chỉ là vị trí giác ngộ cao nhất của chúng
sinh, tức là Bồ Tát vẫn chưa thoát khỏi hẳn vòng trần tục, mà chỉ sắp sửa thoát
ra để thành Phật, bước vào cõi Phật, vào hẳn “Tính Viên Giác”. Nói như thế có
nghĩa là Tính Viên Giác nó bao trùm cả “Hư không vô biên” pháp giới (Hư Vô),
trong đó có cả cõi “Trần ai” mà chúng sinh đang lăn lộn vào vòng “Luân hồi sinh
tử” mà Đức Phật cho biết cõi Trần ai chẳng qua là “sự huyễn hóa, không có thật”
mà thôi!
42- Chúng sanh vì còn mê muội điên đảo
nên chưa diệt trừ được các tướng huyễn hóa. Vì chúng sanh vọng khởi công dụng,
để đối trị các tướng huyễn hóa, bởi có những tướng huyễn hóa đã diệt và chưa diệt,
nên chúng mới thấy có thứ lớp tu chứng sai khác. Nếu người đặng tùy thuận tánh
Viên giác tịch diệt của Như Lai rồi, thì không còn thấy có cảnh tịch diệt và
người tịch diệt nữa. (686)
43- -Này Thiện nam! Tất cả chúng sanh
từ vô thỉ đến giờ, do lầm tưởng có “thật ta và vật của ta” rôì sanh lòng thương
yêu cái ta và vật của ta, cho nên gặp cảnh nghịch với ta thì giận ghét, còn thuận
với ta thì tham ái, say mê theo cảnh ngũ dục. Chúng chưa từng biết thân tâm này
là hư vọng, mỗi niệm sanh diệt luôn luôn, không có thật ta. Nếu gặp thiện hữu
tri thức dạy bảo, chúng được khai ngộ tánh Viên Giác thanh tịnh, hiểu rõ thân
tâm này là hư vọng mỗi niệm sanh diệt không thật có cái ta; lúc bấy giờ chúng mới
tự xác nhận rằng: thân tâm này là “trần lao vọng lự”. Những người nào đoạn trừ
được vĩnh viễn các trần lao vọng lự này, thì ngộ pháp giới thanh tịnh, nhưng đối
với tánh Viên Giác chưa được tự tại, vì còn bị cái “biết thanh tịnh” nó làm chướng
ngại, những người như thế thì gọi là kẻ phàm phu tùy thuận tánh Viên Giác. (686-687)
44- Này thiện nam! Tất cả kinh giáo của Như
Lai đều như ngón tay để chỉ mặt trăng Viên giác (chơn lý). Vậy các ông phải biết:
đây là ngón tay kinh giáo chớ không phải mặt trăng Viên giác. Nếu các ông chỉ cố
chấp ngón tay, thì không bao giờ thấy được mặt trăng. Những người biết nhơn
ngón tay kinh giáo này, mà nhận được mặt trăng Viên giác, thì gọi là Bồ tát lên
thánh địa, tùy thuận tánh Viên giác. (688)
45-. Như Lai tùy thuận tánh Viên giác
/-Này Thiện nam! Tất cả sự chướng ngại tức là Cứu kính giác, chánh niệm hay vọng
niệm đều là giải thoát, trì giới hay phá giới đều là Niết bàn; trí huệ hay ngu
si cũng đều là Bát nhã; Bồ tát và ngoại đạo đồng là Bồ đề; Vô minh và chơn như
đồng một cảnh giới; giới, định, huệ và dâm, nộ (giận) si đều là hạnh thanh tịnh;
chúng sanh và quốc độ đồng một pháp tánh; địa ngục và thiên đường đều làm Tịnh
độ; hữu tình và vô tình đều thành Phật đạo; tất cả phiền não là rốt ráo giải
thoát, vì biển huệ pháp giới chiếu soi cả tướng cũng như hư không. Ðây gọi là
Như Lai tùy thuận tánh Viên giác.
(689)
Với đoạn Kinh nầy khiến chúng ta khó hiểu, nhưng hai chữ “Tùy thuận” cho chúng ta cái khái niệm “thuận duyên” hay “nghịch chướng” giống như: Chánh niệm/vọng niệm; trì giới/phá giới; trí huệ/ngu si; Bồ Tát/ngoại đạo; vv.. đều có những (phương) pháp để đưa về sự Giác Ngộ, thành Phật tùy theo từng trường hợp, chỉ cần không khởi vọng niệm, không có tâm phân biệt và dứt đươc sự huyễn hoặc!
46- -Này thiện nam! Các vị Bồ tát và
chúng sanh đời sau, chỉ trong tất cả thì giờ không khởi vọng niệm phân biệt, đối
với các vọng tâm cũng chẳng cần diệt trừ, ở cảnh vọng tưởng, chẳng gia thêm
phân biệt, ở nơi cảnh không rõ biết, chẳng cần phân biệt chơn thật, khi nghe đến
pháp môn này, không lấy làm lạ lùng và kinh hãi, lại sanh tâm tin chắc, hiểu biết
rõ ràng, lãnh thọ và phụng trì, thì ta gọi chúng sanh này là người tùy thuận
tánh Viên giác. -Này thiện nam! Các ông phải biết. Những chúng sanh tùy thuận
như thế, là đã nhiều đời tu hành, từng trồng rất nhiều công đức: “Cúng dường
các đức Phật và các vị Bồ tát nhiều như số cát sông Hằng. Ta ấn chứng cho những
người này sẽ thành tựu “nhứt thế chủng trí” (Phật trí). (689)
Không biết có phải chương Thanh Tịnh Huệ
nầy đề cập đến sự hiểu biết thấu đáo (trí huệ) về cõi Thanh Tịnh của Kinh có tên
là Viên Giác (Viên: Tròn đầy, đầy đủ; Giác: Hiểu biết, giác ngộ) hay không. Nhưng
ngay từ đầu Kinh đã cho biết:
Phật trả lời cho Ngài Văn Thù - Này thiện-nam,
Như-Lai có pháp “Ðại Ðà-la-ni” (1) tên là “Viên-Giác”. Từ tánh “Viên-Giác” nầy
mà sanh ra tất cả các pháp thanh-tịnh: Chơn-như, Bồ-đề (Trí-giác) Niết-bàn
(viên-tịch) và Ba-la-mật (Ðáo-Bỉ-Ngạn), nay ta sẽ dạy trao cho các ông.
Như vậy, những điều mà chúng ta đọc được trong các Kinh về các từ ngữ như Chơn Như, Niết Bàn, Như Lai Tạng, Bồ Đề…hay nhiều danh từ khác cũng đều chỉ về cái kết quả tu tập của hành giả đạt đến mục đích, nhưng là cái mục đích sau cùng, là cái Cứu Cánh thành tựu, vẫn phải tiến thêm một bước nữa mà Đức Phật nói trong Kinh mà chúng ta sẽ nghiên cứu tiếp trong phần sau ở chương Tịnh Chư Nghiệp Chướng. Còn trong phần nầy Đức Phật cho chúng ta hiểu: Trong cái thanh tịnh tối thượng của tính Viên Giác nó không có sự phân biệt, vọng tưởng cho nên chẳng có hình ảnh nào là Bồ Tát hay Chúng sinh; và không có những pháp thế gian. Nhưng trong sự thanh tịnh ấy nó tùy duyên mà có thể biến hiện ra tất cả pháp để chúng sinh nương đó mà tìm về để đạt được một thể đồng nhất, gọi là cõi Bất Nhị (không hai) vì nếu còn có hai tức là còn có sự phân biệt, tức không phải là Cõi Phật, không phải là rốt ráo giác ngộ. Những hình ảnh, cảnh giới, cấp bậc tu tập trên con đường tiến về mục đích sau cùng; chẳng qua là những sự huyễn hoặc theo cảnh thuận hay nghịch đối với người tu hành được trút bỏ dần trên đường tiến về Viên Giác. Cho nên, Đức Phật thuyết về tính “Tùy thuận tánh Viên Giác” và khuyên Bồ Tát và Chúng sinh trong đời sau thực hành như thế nào như trong đoạn Kinh số 46 đã trích dẫn ở trên.
Có một điều trong chương Thanh Tịnh Huệ nầy,
Kinh nhắc lại lời Đức Phật nhận định về các Kinh của Đức Phật thuyết giảng chỉ
giống như “ngón tay để chỉ mặt trăng”, chúng ta nên nương ngón tay mà tìm thấy
mặt trăng, chứ đừng “cố chấp vào ngón tay thì không bao giờ thấy được mặt trăng”
như trong Kinh Lăng Nghiêm có lần Đức Phật cũng đã thuyết:
11- Phật dạy: Nếu các ông lấy vọng tâm
nghe chánh pháp (chơn tâm) thì chánh pháp này cũng trở thành ra vọng, không thể
nghe đặng chánh pháp. Các ông nên biết: ta cũng như người dùng ngón tay chỉ mặt
trăng, các ngươi phải nhơn ngón tay mà xem mặt trăng. Nếu chấp ngón tay cho là
mặt trăng, thì chẳng những không thấy được mặt trăng, mà cũng không biết luôn cả
ngón tay. Vì cho ngón tay là mặt trăng, thì không những không biết ngón tay là
gì, mà cũng không biết thế nào là tối và sáng. Vì mê chấp ngón tay là mặt
trăng, thì tối và sáng làm sao rõ được.
Nguyên Thảo,
21/11/2026.