Những thời gian
gần đây, thế giới loài người có nhiều báo động về thời tiết thay đổi bất thường
trên thế giới. Đó là sự quan tâm đáng để ý, vì loài người là loài vật có nhiều
trí khôn, biết tạo ra nhiều phương tiện, tiện ích cho cuộc sống, nhưng ít khi để
ý đến môi trường xung quanh. Đến lúc tình trạng quá tồi tệ thì người ta quýnh
quáng lên mà kêu gọi: “Hãy bảo vệ môi trường”! Tôi nói như thế không phải là không
có cơ sở. Cơ sở gì đây nè? Ừ! Thì cứ nghĩ có phải loài người là loài thông minh
trong muôn loài có mặt trên trái đất nầy không? Đúng vậy, con người biết tạo ra
bom nguyên tử để tiêu diệt cả một thành phố trong nháy mắt, và người ta cũng biết
tạo ra những vật nhỏ nhất và lớn hơn, kể cả bền bỉ để giữ gìn, tồn trữ, bảo quản
thức ăn, vật dụng trong điều kiện tốt và được lâu dài. Nhất là từ khi người ta biết
cách khám phá, chế xuất ra dầu hỏa và nhựa nilông. Sự sử dụng rộng rãi các chất
đó đã tạo ra nhiều ô nhiễm, thải ra chất khí độc làm mất đi khí oxy của không
khí, thế là tầng Ôzôn bị lủng lổ ở hai đầu cực của trái đất, khiến băng tan và
nhiệt độ trái đất tăng lên; kéo theo độ nóng thay đổi theo từng khu vực và trên
mặt biển, khiến không khí đột biến thay đổi gây nên những hiện tượng nino và
nina cực đoan nên mưa lũ hoặc hạn hán nhiều nơi, gây khó khăn cho đời sống con
người.
Tôi không biết Ông
Phật nói có đúng không? Chứ Ông bảo rằng: Tùy theo tâm của chúng sinh trong quốc
độ nào đó như thế nào, thì sẽ tạo tác ra môi trường như thế đó. Tâm chúng sinh
là “Chánh báo” và môi trường sống là “Y báo”. Y báo tùy theo chánh báo thế nào
mà thể hiện theo. Tâm hỗn loạn nóng nảy thì môi trường sẽ biến động theo; sôi động
chừng nào thì môi trường khủng khiếp theo như thế đó. Còn các nhà khoa học thì
nhìn thấy được nhiều yếu tố: Sự tỏa nhiệt nóng lên do sinh hoạt hằng ngày, sự bảo
vệ môi trường không tốt, cùng nhiều yếu tố khác như khí thải chẳng hạn. Từ những
suy nghĩ ấy người ta nghĩ đến chuyện cắt giảm khí thải bằng giảm đi các xe chạy
xăng dầu; nhà máy điện bớt sử dụng khí ga; giảm sử dụng chất nilông không bị tiêu
hủy theo thời gian, chúng dễ gây nên hiệu ứng nhà kính; và các thành phố tắt đèn
vào một đêm nào đó để giúp bớt độ nóng của trái đất; và dùng đèn led ít tỏa nhiệt
thay thế các bóng đèn củ xưa. Đó là những giải pháp tốt để đáp ứng cho môi trường.
Tuy nhiên, chuyện con người mới là quan trọng! Tại sao vậy? Vì ngày xưa, con người
trên trái đất không nhiều, nên sự tỏa nhiệt chưa là vấn đề, nhưng ngày nay biết
bao nhiêu tỉ người thì có bao nhiêu tỉ ngọn lửa âm thầm tỏa ra năng lượng; mà
chỉ cần vài tỉ người “nộ khí xung thiên” lên thì nhiệt lượng sẽ tăng hơn biết là
bao nhiêu. Ấy là chưa kể đến chiến tranh tàn phá khủng khiếp, phá hoại môi trường
một cách tàn khốc. Vậy thì con người phải nghĩ ra sao?
Nói chuyện lớn
không bằng nói chuyện nhỏ, chuyện nhỏ nhiều ngày nó trở thành chuyện lớn. Đó là
chuyện rác. Có một ngày tôi đến một quán nước hay đúng hơn là một tiệm cà phê,
thức ăn. Quán khá đông người, thế mà tôi phải cố gắng nuốt cho trọn ly cà phê ấy
vì dưới mặt đất, nhất là trong các góc bàn hay bìa tường đầy những đờm, khạc nhổ
thật là ghê tởm. Rồi hôm khác lại đến quán bán bánh canh, người ta khen ngon,
nhưng lại thấy đầy giấy tissue ở dưới đất. Tôi cảm thấy chẳng còn ngon nữa vì tục
ngữ ta có câu” “Nhà sạch thì mát, bát sạch thì ngon”! Lại nữa ở những bãi biển đẹp
đẽ, mà đầy miểng chai, vật liệu nilông, đầy giấy.. mà không ai dọn dẹp. Rồi đến
một ngày đọc trên báo thấy những người Nhật đi xem trận đấu bóng đá quốc tế ở
Brazil thì phải, xong trận ai ra về thì ra về, nhưng những người Nhật nầy lấy
bao nilông lượm rác ở khu vực chung quanh bỏ vào làm cho sạch sẽ. Tại sao lại như
vậy? Thì ra, khi đi đến nước Nhật mới biết dân Nhật họ rất sạch sẽ, ở dọc đường
không thấy những thùng rác công cộng như nhiều nước đã có, chứ chưa nói đến những
nước mà dân chúng cứ xả ra bất cứ ở nơi nào, một cách vô tội vạ! Họ được giáo dục
như thế nào và từ lúc nào? Có thể từ trong nhà trường từ lúc còn nhỏ, họ không
xả rác mà trong túi lúc nào cũng có các bọc để đựng rác. Ít thì họ bỏ vào bọc
cho vào túi đem về nhà bỏ vào thùng rác. Nghe kể mà không biết có phải là như vậy
không? Chứ kiếm thùng rác công cộng ở Nhật là hơi khó thật đó!
Nhớ lại ngày xưa,
khi còn đi học ở dưới thành phố, và ở trọ trong khu vực nhà ổ chuột, đầy dân
lao động của xóm Cầu Bông và bên kia bờ kênh rạch. Vào thời bấy giờ vì là thời
kỳ chiến tranh khiến nhiều nơi người ta phải bỏ quê để lên sống ở nơi nầy được
nhiều yên ổn hơn. Thế cho nên thành phố càng đông người, nhà sàn san sát, rồi từ
đó mọi rác rến không thể giải quyết hết, người ta tha hồ quăng liệng đầy trên kênh
rạch, nhất là vấn đề vệ sinh cá nhân, tiêu tiểu mỗi ngày. Chúng tôi thường xuyên
dọn mâm cơm trước nhà bên bờ kênh mà ăn trước nhiều phân người nổi lềnh bềnh trên
mặt nước. Thế mà khi nước lên vẫn có người lội xuống đó để tắm, ghê thật! Lúc đó,
nước chưa đến đỗi đen ngòm, hôi thối. Nhưng sau đó vài năm người dân phải sống
chung với những mùi khó chịu và trong tình trạng tồi tệ hơn nhiều. Mọi việc vẫn
chẳng có gì phiền hà và không có gì thay đổi. Sự tồi tệ vẫn tồi tệ hơn nhiều!
Có một lần tôi
xem những đoạn phim phổ biến trên mạng you tube, khi mà người ta lái con thuyền,
hay xuồng máy trên sông lớn. Không ngờ cứ đi được mỗi đoạn, người ta phải ngừng
lại để gỡ nhiều rác rến, nilông quấn vào chân vịt của máy khiến máy có nhiều trục
trặc. Hoặc nhiều nơi trên sông rạch cá bị chết nổi lên trên mặt nước. Tại sao cá
lại bị chết? Đó là do vấn đề ô nhiễm, vậy vì sao bị ô nhiễm? Tất nhiên là do vấn
đề xả rác từ con người và rác trong thiên nhiên. Rác trong thiên nhiên như thân,
lá cây; xác động vật chết hay phân của các loài bị nước mưa hay nguồn kéo trôi
vào sông rạch biển cả. Nhưng đối với những vật liệu, phế thải từ con người tạo
nên thì thường ít tan rã trong thiên nhiên theo thời gian; cho nên khi rác ấy đi
vào nguồn nuớc lâu ngày sẽ bị đen, bốc mùi hôi thối làm cho người ta khó chịu,
lẫn các loài sống dưới nước như cá, rùa không thể chịu được và chết đi. Chúng
ta thử nghĩ nếu mọi nơi rác được thải ra trôi theo dòng nước và thải ra trong
biển cả thì lâu ngày thế giới sẽ ra sao? Điều ấy khiến cho con người nên suy
nghĩ lại rất nhiều! Nhất là đối với loài vật thông minh nhất hành tinh như ở loài
người chẳng hạn!
Rồi tôi lại nhớ
lại ở một thời tại một trường học nọ. Trường được giữ gìn vệ sinh khá tươm tất.
Mỗi lớp học đều có một cần ché nhỏ, vì lúc ấy không có thùng rác như bây giờ, để
ở phía trước hành lang. Học sinh không thể xả rác bừa bãi mà phải bỏ rác vào
trong cần ché nhỏ ấy. Cuối giờ đội trực sẽ đem đổ ra ngoài hố rác, vì vậy trường
lúc nào cũng sạnh sẽ. Có nhiều lúc đứng ngoài cổng nhìn vào sân trường mà mình
cảm thấy ớn lạnh vì chẳng có mảnh rác nào. Rất tiếc là thời ấy người ta chẳng có
kế hoạch nào để thu gom rác ở địa phương. Như vậy trường dơ là do nhà trường không
có kế hoạch. Địa phương tồi tệ là cũng do chẳng có kế hoạch nào! Đất nước tồi tệ
là do nơi chính phủ chẳng hề có sự lưu tâm. Ở nơi với trình độ cao hơn, người
ta chú trọng đến những sở rác và kế hoạch tiêu hủy rác như thế nào để thích hợp
với môi trường. Sau đến là các địa phương gom rác ra sao bằng các khu tập kết rác
để người có trách nhiệm đến thu gom hay các xe đến từng đường phố, từng nhà thu
gom. Hiện nay, trên thế giới người ta còn tiến thêm một bước nữa là phân loại rác
ngay trên các thùng rác để tiện việc cho phương thức tái chế các vật liệu có thể
được sử dụng trở lại, vừa tiết kiệm lại vừa bảo vệ được môi trường, giảm thiểu
số rác thải ra một cách hoang phí và gây nhiều ô nhiểm. Nếu sự chuẩn bị đã được
tính kỹ càng thì cuộc tiến hành sẽ dễ dàng hơn. Giả sử người dân chưa có ý thức
thì các phương tiện truyền thông, tuyên truyền có thể dành cả một tháng để kêu
gọi vận động, hay trong một thời gian nhất định nào đó để dân chúng hiểu rõ vấn
đề lẫn sự lợi hại của việc xả rác. Sau thời gian giới hạn ấy là những hình phạt
xả rác từ nhẹ lúc ban đầu, đến càng nặng về sau thì tất nhiên người dân không
thể không có thói quen tốt. Cuối cùng với việc giáo dục từ truyền thông, từ
trong trường học một cách lâu dài thì sự sạch sẽ, bảo vệ môi trường của một đất
nước sẽ được tốt giống như nước và dân Nhật đã làm. Tôi còn nhớ vào những năm
giữa 1960, ông chú tôi có dịp sang Singapore; khi về ông có kể ở Singapore xã một
đầu lọc thuốc hút ra đường hay một miếng rác bị phạt rất là nặng, nên đường phố
rất sạch sẽ. Không có một sự tự nguyện, tự ý thức nào của con người mà không có
sự giáo dục lẫn hình phạt răn đe theo sau, để họ làm theo những điều tốt và ích
lợi cả! Trong mỗi con người đều có những sự phản kháng luôn có khuynh hướng chống
lại những gì mà họ không thích hay bị bắt buộc. Nhưng trong một tập thể, một xã
hội không thể không có các biện pháp để chế tài những ngông cuồng, chống báng,
nhằm biến cho môi trường sống được tốt đẹp cả!
Đồ Ngông,
04/05/2026.
No comments:
Post a Comment