2- Tiếp theo là trong chương “Phổ Nhãn”, Kinh nói đến Đức Phật thuyết về sự “ngộ” và “nhập” vào
tính “Viên Giác” như sau:
15- Này Thiện Nam, những hàng sơ học Bồ
tát và các chúng sanh đời sau, muốn ngộ nhập tâm Viên Giác thanh tịnh của Như
Lai, thì cần phải Chánh niệm, và xa lìa các vọng huyễn. Vậy trước hết phải:
1. Y theo pháp “chỉ” của Như Lai (Ðại thừa
định)
2. Giữ gìn giới cấm kiên cố
3. Sắp xếp đồ chúng cho yên ổn (sắp xếp
hoàn cảnh xung quanh cho thuận tiện)
4. Ở chỗ thanh vắng
5. Phải suy nghĩ như sau:
- Phật dạy Quán thân này như huyễn -Phải
thường nhớ nghĩ như vầy: Cái thân của ta nay đây, là do bốn chất: đất, nước,
gió, lửa hòa hiệp. Như da, thịt, gân, xương, răng, tóc, móng tay, tủy, não v.v…
là thuộc về nước; nhiệt độ trong người là thuộc về lửa; phổi hô hấp, tim đập, mạch
nhảy, các chuyển động trong người là thuộc về gió. (648)
16- Phật dạy quán tâm như huyễn -Này Thiện
nam! ông đã biết thân này rốt ráo không thật có, chẳng qua do các duyên hòa hiệp
làm ra thân tướng giả tạm, đồng với loại huyễn hóa. Do bốn duyên là đất, nước,
gió, lửa hoà hợp, nên vọng có sáu căn là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý. Nhơn bốn
duyên và sáu căn, trong ngoài hợp lại thành cái thân giả tạm, rồi vọng khởi ra
các vọng tưởng phân biệt. Các vọng tưởng phân biệt tích tụ trong thân này in như
có cái hình tướng “năng duyên”, duyên theo bóng dáng của trần cảnh, nên giả gọi
đó là “Tâm”. -Này Thiện nam! cái tâm hư vọng phân biệt này, nếu không có trần
cảnh thì không còn phân biệt được cái gì cả. Lại nữa, khi bốn duyên (tứ đại) rã
rời rồi, thì thân giả tạm này cũng không còn. Lúc bấy giờ, cái vọng niệm phân biệt
bị tích tụ trong thân thường duyên theo bóng dáng của sáu trần đó, cũng bị phân
tán. Rốt cuộc rồi không còn thấy có cái gì mà gọi là “Tâm” cả. (649)
- Huyễn hết thì chơn hiện, như bụi sạch
thì gương sáng -Này Thiện nam! Vì “huyễn thân” của chúng sanh kia diệt, cho nên
“huyễn tâm” cũng diệt; do “huyễn tâm” diệt, cho nên cái “huyễn trần” cũng diệt;
do “huyễn trần” diệt, nên cái “huyễn diệt” đó cũng diệt luôn. Bởi thâm tâm là
tướng trần cấu hư huyễn đã hoàn toàn diệt, nên lúc bấy giờ tánh “Viên Giác phi
huyễn” hiện ra, thanh tịnh khắp cả mười phương. Thí như lau gương khi bụi hết thì
gương sáng tự hiện bày. (650)
17- Này Thiện nam! Bởi đối với những kẻ mê
muội chấp thân tâm huyễn cấu này là thật có, không thể xa lìa được, nên ta gọi đó
là chúng sanh. Ðối với người đã xa lìa được thân tâm cấu huyễn thì ta gọi đó là
Bồ tát. (651)
18- Này Thiện nam! Các Bồ tát và chúng
sanh đời sau, khi diệt hết các ảnh tượng vọng huyễn rồi thì tánh “Viên giác
thanh tịnh” hiện ra, khắp cả vô biên hư không, không có ngằn mé và phương hướng. (652)
19- Này thiện nam! Vì tánh Viên Giác
thanh tịnh sáng suốt đã hiện ra nên “tâm” thanh tịnh: do Tâm thanh tịnh nên “6
thức” thanh tịnh; do 6 Thức thanh tịnh nên “6 căn” thanh tịnh; do 6 căn thanh tịnh
nên “6 trần” thanh tịnh; do 6 trần thanh tịnh nên 4 đại, 12 xứ, 18 giới và 25
loài đều thanh tịnh. (652)
20- Này thiện nam! Vì tánh Viên Giác kia
mầu nhiệm viên mãn không hoại, nên bản thể của căn, bản thể của trần, không có
một pháp nào hoại diệt và lộn lạo; cho đến pháp môn Ðà La Ni, cũng không có hoại
diệt và lộn lạo. Thí như trăm ngàn ngọn đèn, đồng đốt trong một căn nhà, ánh
sáng của mỗi ngọn đèn tuy đều chiếu khắp cả nhà, nhưng không có lộn lạo hay lấn
diệt nhau. (655)
21- Này Thiện nam! Vì các Bồ tát thành tựu
được tánh Viên Giác rồi, nên không sợ pháp hữu vi ràng buộc, không cầu pháp vô
vi giải thoát, không nhàm chán sanh tử, không ưa thích Niết Bàn, không kính người
trì giới, không ghét người phạm giới, không tôn trọng kẻ tu lâu, chẳng khinh
người mới học. Tại sao thế? -Vì tất cả cá pháp đều là Viên Giác vậy. (656)
22- Này Thiện nam! Các Bồ tát hiện tại và
chúng sanh đời sau, tuy tu tập Tâm này (Viên Giác) mà được thành tựu (quả Phật)
rồi, nhưng thực ra thì không tu và cũng không thành, vì tánh Viên Giác vừa tịch
diệt vừa phổ chiếu tất cả, đối với Phật hay chúng sanh, không hai không khác. (656)
23- Sanh tử và niết bàn đều như mộng, vì
chúng sanh vốn đã thành Phật
Các thế giới của chư Phật, nhiều như số
cát sông Hằng, đều ở trong tánh “Viên Giác” này. Cũng như hoa đốm ở trong hư
không, mặc tình lăng xăng khởi lên và lăng xăng diệt mất. Nó không phải “tức”
là tánh Viên Giác, mà cũng không phải “ly” tánh Viên giác; không triền phược và
giải thoát. Bởi thế nên biết “Sanh tử và Niết bàn” cũng đều như giấc mộng hôm
qua, vì chúng sanh vốn đã thành Phật từ xưa đến giờ. (657)
24- Này Thiện nam! Phải biết sanh tử và
Niết bàn đều như giấc mộng hôm qua, cho nên không có sanh diệt và cũng không có
khứ lai. Ở nơi quả vị sở chứng, không có “được’ và “mất” hay “thủ” và “xả”. ở
nơi người năng chứng cũng không có “tạo tác” và đình chỉ” hay “sanh (nhậm) và “diệt”.
Trong tánh Viên Giác, tất cả các pháp đều bình đẳng, không có hoại diệt. Rốt
ráo không có người năng chứng và quả sở chứng. (658)
Đoạn
15 Đức Phật đề cập đến những điều kiện thực hành để thâm nhập được vào tính Viên
Giác, nhất là phải quán thân hiện tại nầy như huyễn vì thân chỉ là kết hợp giữa
các yếu tố của Tứ Đại: Đất, Lửa, Gió, Nước mà thành; khi chết đi thì thân tan rã
và trở về với Tứ Đại, không còn là của mình nữa. Và Tâm cũng vậy, từ cái Thân
giả tạm mà chúng sinh đã sinh ra có cái Tâm giả tạm như phần chúng tôi đã gạch
dưới dể Quý vị dễ theo dõi.
Trong đoạn số 18, Đức Phật cho biết “khi
diệt hết các ảnh tượng vọng huyễn rồi thì tánh “Viên Giác thanh tịnh” hiện ra,
khắp cả vô biên hư không, không có ngằn mé và phương hướng”. Điều ấy khẳng định
cho chúng ta biết “Cõi Phật” được diễn tả như thế nào. Trở lại đoạn Kinh trong
Kinh Hoa Nghiêm ở phẩm Như Lai Xuất Hiện có đoạn như sau:
“Ví như hư không đến khắp
tất cả chỗ sắc phi sắc, chẳng phải đến chẳng phải chẳng đến. Vì hư không chẳng
có thân.
Cũng vậy, thân Như Lai khắp
tất cả chỗ, khắp tất cả chúng sanh, khắp tất cả pháp, khắp tất cả quốc độ, chẳng
phải đến chẳng phải chẳng đến. Vì thân Như Lai là không có thân. Vì chúng sanh
mà thị hiện thân Phật”.
Hay như trong Kinh Lăng
Nghiêm, cũng có đoạn:
Khi tâm hoàn toàn thanh tịnh
rồi, thí cái trí quang sáng suốt hiện ra. Lúc bấy giờ chơn tâm ông vừa tịch tịnh
lại vừa chiếu soi, bao trùm khắp cả mười phương hư không thế giới, lúc bấy giờ
ông trở lại xem cảnh vật hiện tiền ở thế gian này, cũng như là việc trong chiêm
bao. Khi ông được như thế rồi thì nàng Ma đăng già ở trong mộng kia làm gì bắt
ông được!
Trong đoạn 24 Đức Phật
cho biết: Ở trong tính Viên Giác, tất cả các pháp đều bình đẳng, không hoại diệt
lẫn nhau, không có người năng chứng và quả sở chứng; thì hình ảnh ví dụ trong đoạn
số 20 qua phần gạch dưới cho chúng ta hiểu tất cả chúng sinh khi thành đạo, được
vào tính Viên Giác thì giống như ánh sáng của những ngọn đèn đồng chiếu sáng khắp
phòng, nhưng không ánh sáng nào lấn diệt ánh sáng nào. Vậy ánh sáng đây là gì? Đó
là ánh sáng của Bản Tâm hay là Chơn Tâm của từng chúng sinh, như trong Kinh Lăng
Nghiêm có cho biết:
“Chơn Tâm nhiệm mầu vắng
lặng mà thường sáng suốt chiếu soi” (Tánh giác diệu minh, bản giác minh diệu).
Còn căn phòng đó chính là
Pháp Giới, hay được gọi bằng rất nhiều danh từ khác nhau tùy theo từng trường hợp.
Và trong đoạn 23, nơi những câu được gạch dưới: “.
Bởi thế nên biết “Sanh tử và Niết bàn” cũng đều như giấc mộng hôm qua, vì
chúng sanh vốn đã thành Phật từ xưa đến giờ”. Tại
sao vậy? Vì chúng sinh khởi thủy vốn từ trong Cõi Chơn Tâm tức là Cõi Phật, nhưng
do vì “Vô Minh” (không biết, ngu si) mà đã mượn đến các đại khác để tạo nên “cái
thân giả tạm”, kèm theo là “cái Tâm không thật” cho mình để phải lăn lộn trong
sáu cõi Luân hồi do tạo nghiệp. Khi biết tu hành, hay đúng hơn là “làm lành, lánh
ác”, biết “hồi đầu”, quay trở về chốn cũ thì lúc đó gọi là “thành Phật” sau khi
nhập “Niết Bàn”. Niết Bàn đó chỉ dành cho chúng sinh giả tạm, cho cái thân giả
tạm; chứ thực ra cái “Bản Tâm” nó đã vốn đã là Phật từ xưa đến giờ. Cho nên đời
người sinh ra và đạt được Niết Bàn giống như là một giấc mộng dài của chúng
sinh bị Vô Minh dẫn dắt!
Nguyên Thảo,
02/11/2026.
