*Góc Nhìn! (3)

Với Thiền Định, chọn tư thế Thiền và vào Thiền đã khó, nhưng khó hơn nữa là làm thế nào để định được Tâm, giữ Tâm cho ổn định, nhìn sâu vào thế giới Chân Không hay là Chân Như bằng Phật Nhãn. Và, sự khám phá lại càng khó thêm vì vốn do trở ngại bởi “Tâm Viên, Ý Mã”. Vả lại, trên con đường hành Thiền có vài ma chướng mà người hành Thiền cũng cần nên biết (Những điều nầy Thầy Thích Thiện Hoa đã trình bày trong bộ Phật Học Phổ Thông ở phần Kinh Lăng Nghiêm và Kinh Viên Giác). Thiền giống như chúng ta đi trong ruột của một thân cây, đi từ dưới gốc lên tới ngọn. Trên đường sẽ có những ngõ ngách để tẽ ra các nhánh; nếu chúng ta vượt qua, đi đúng đường thì chúng ta sẽ lên tới được ngọn, lúc ấy chúng ta sẽ thành được Đạo, tiến tới Chánh Đẳng Chánh Giác. Tuy nhiên, bất cứ con đường tu tập nào cũng đều có những chướng ngại; hay ma vương thử thách người tu, hoặc loài ma dùng cái thần lực của họ có nhằm lôi kéo người tu trở lại, vì nếu ai cũng thoát khỏi vòng Luân hồi sanh tử thì họ sẽ “chơi” với ai! Với điều nầy, chúng tôi sẽ kể một câu chuyện hồi nhỏ để cho các bạn dễ hiểu hơn: Ngày xưa, ở trong làng quê tôi có con suối nhỏ, dù không sâu lắm, nhưng cũng là nơi để cho bọn chúng tôi tắm, học bơi lội sau những chuyến rong chơi. Ở dưới suối chia phe tát nước vào nhau; bọn nhỏ con, còn nhỏ như chúng tôi làm sao tát lại những đứa lớn hơn. Thế là bị tụi nó nhận đầu xuống cho uống nước, hoặc tát nước vào lỗ tai, mặt mày túi bụi. Chịu không nỗi đành phải tìm đường trèo lên bờ, mình vừa bước chân lên nó lại lôi mình xuống và tạt nước tiếp đến đỗi đành phải khóc la chúng mới buông tha. Thì ở đây, các ma vương cũng làm giống như vậy. Đức Phật có kể các ma trong Kinh, nhất là Kinh Lăng Nghiêm trong phần người tu cố gắng vượt qua “ngũ ấm” (sắc, thọ, tưởng, hành, thức); mỗi ấm có 10 thứ ma chướng được liệt kê gọi là “Ngũ Ấm Ma”; tuy nhiên “sự tưởng mình thành đạo, có khả năng nói pháp mà kiêu mạn” là quan trọng nhất. Lại thêm loại “Thiên Ma Ba Tuần” chúng cũng có nhiều Thần Thông chỉ thua Phật ở chỗ là không có Lậu Tận Thông mà thôi! Như vậy, người tu phải cố gắng tự mình vượt qua nhiều chướng ngại, cùng những lực lượng ma vương mà chúng luôn lôi kéo họ trở lại cái thế gian trầm luân nầy mà cùng chơi với chúng.

Chúng ta đã lược qua về Thiền để hiểu một vài khái niệm sơ khởi, và với Thiền Định trong 49 ngày Đức Phật đã tìm được con đường Giác Ngộ, Ngài tìm đến năm anh em Kiều-Trần-Như để giảng bài pháp đầu tiên là Tứ Diệu Đế. Tứ Diệu Đế là những Chân lý hiển nhiên, bất di bất dịch mà mọi chúng sinh nào cũng phải chịu chi phối như là những Qui Luật tất yếu, đó là:

1-Khổ-Đế: Trước tiên là mình thấy được rõ cái thế giới mình đang sống hiện tại có rất nhiều đau khổ, khổ trong nhiều vấn đề, sinh hoạt, đời sống, giao tiếp; và là những sự tranh giành, lừa đảo; tranh hơn thua bằng những thủ đoạn tàn ác khiến cho cuộc đời trở nên khổ hơn; mạnh ăn hiếp yếu, lớn ăn hiếp nhỏ, và luôn cả những thiên tai dồn dập từ thời tiết mưa bão, các hiện tượng thiên nhiên, dịch bệnh, sóng thần khiến thế giới mà chúng sinh đang sống có khổ nhiều hơn vui. Đã vậy, ngoài tiến trình cuộc sống bằng các giai đoạn: Sinh, Lão, Bệnh, Tử; chúng sinh còn có những cái khổ khác chất chồng như: Khổ chồng khổ (khổ khổ); hư hoại khổ (hoại khổ); hành động, làm khổ (hành khổ); yêu thích mà phải xa rời (Ái biệt ly khổ); mong cầu mà không được (Cầu bất đắc khổ); những gì không ưa thích, mong muốn cứ đeo đuổi theo ta mãi khổ (Oán tắng hội khổ); và những đau khổ về thần xác, tinh thần (Ngũ ấm xí thạnh khổ).

2-Tập-Đế: Biết được những cái khổ thì chúng ta cần tìm hiểu về những nguyên nhân của nó, để tường tận về cuộc sống mà chúng sinh từng trải qua: Đó là do Tham, Sân, Si. Từ sự ham muốn càng ngày càng nhiều về danh lợi, vật chất; càng muốn chiếm về cho nhiều hơn, nếu không được trở nên sân hận gây nên hành động, cử chỉ thù hằn, oán ghét, giận dữ…Đến khi không kiềm chế được trở thành u mê mà có nhiều hành động sát, đạo, dâm, vọng rồi tạo thành nhiều nhân xấu đem bỏ vào “túi nghiệp”. Ngoài ra, còn có những tính “Mạn”: Khinh mạn, kiêu căng, ngạo mạn (Mạn, Ngã mạn, Quá mạn, Mạn quá mạn, Tăng thương mạn, Ty liệt mạn, Tà mạn); hoặc “Nghi” ngờ tới người khác (Tự nghi, nghi pháp, Nghi nhơn) và Thân Kiến: Chấp vào cái Ta để coi thường, chà đạp người khác (Biên kiến, Kiến thủ, Giới cấm thủ, Tà kiến).

3-Diệt Đế: Biết được đau khổ và những nguyên nhân nào đưa đến sự đau khổ, thì mình cần thực hành phương pháp để không còn khổ đau, đó là sự chấm dứt khổ đau bằng sự tu tập, thực hiện tu hành.

4-Đạo Đế: Nhưng tu hành như thế nào? Tức là nương theo con đường mà Đức Phật đã tìm ra được khi đi tìm kiếm sự giải thoát, và giảng giải suốt hơn 45 năm hành đạo của Ngài.

Sau bài pháp đầu tiên nầy, Ngài đã thu phục được năm anh em Kiều Trần Như và thành lập tăng đoàn, bắt đầu ôm bình bát đi khất thực ở các nơi, cùng thuyết pháp, giảng giải cho những người mà Ngài gặp.

Tại sao hình thức khất thực thành hình? Thử tưởng tượng một chút, chúng ta cũng có thể hình dung được khất thực bắt đầu như thế nào. Trong những ngày Đức Phật tu khổ hạnh, ép xác đã có lúc Ngài kiệt sức, ngã quỵ trên cỏ thì có nàng thôn nữ Sujata dâng cho Ngài bát sữa để cho Ngài hồi sức. Từ đó Ngài nghĩ rằng thân xác nầy cần được bảo tồn, tồn tại để thực hiện sự tu tập của mình, cho nên Ngài chọn con đường trung đạo: Không lợi dưỡng mà cũng không ép xác, khổ hạnh. Để nhu cầu đi khắp nơi rao giảng thì phương thức khất thực (xin ăn) là thích hợp. Xin vừa đủ ăn một bữa trong ngày để giữ gìn thân xác, ai cho gì ăn nấy không chê khen, chọn lựa. Bảo tồn mạng sống để đi giảng pháp cho mọi người khác. Người theo càng ngày càng đông, tăng đoàn càng lớn; số đệ tử hiểu rõ pháp càng lúc càng nhiều. Những đại đệ tử đã hiểu được pháp một cách rõ ràng, minh bạch được chia đi khắp nơi để truyền bá giáo pháp độ đời. Tất nhiên, khi đi thì có nhiều nơi khác nhau về địa lý, hoàn cảnh, đời sống: Có nơi nghèo, nơi giàu; nơi khó khăn, nơi thuận lợi thì cách ăn mặc có khác nhau, có người được nhận sự bố thí cúng dường, có nơi thì phải nhặt vải bên đường hay nghĩa địa để kết lại mà mặc. Đời du tăng đã được phổ biến. Nhưng việc nào cũng có biến đổi tùy theo môi trường, nơi chốn; thì ở đây Đạo Phật cũng thay đổi theo các hướng mà nó đi: Với Nam tông thì giữ được cách khất thực như thời Đức Phật và đệ tử vào lúc ban đầu do thời tiết, khí hậu ấm; nhưng ngày nay, cũng cần có nơi cố định để tiện lợi cho người dân đến để tập tu và tìm hiểu về Đạo nên các Tịnh xá, am, cốc cũng được thành hình. Đời du tăng có nhiều trở ngại, nhất là trong hoàn cảnh của những nước có chiến tranh. Có một câu chuyện mà chúng tôi muốn kể để Quý vị suy ngẫm xem thế nào? Ở làng quê tôi trong thời chiến tranh khá ác liệt vào những năm 60, có một ông chú đi hớt tóc, ông ấy cưỡi xe đạp đi vòng qua các xóm để hớt dạo. Sau ông theo đạo Tin Lành, không biết có phải vì ông sốt sắng truyền đạo quá theo tiêu chí của người theo đạo nầy, mà ông len lõi các xóm ở mức độ nhiều hơn, và sau đó thì ông bị mất tích. Không biết ông mất tích vì lý do gì, nhưng có tin đồn ông làm gián điệp. Chẳng hiểu thế nào, nhưng dù gì sự việc cũng đã xảy ra, có thể đó là sự sai lầm theo kiểu: “Thà giết lầm, còn hơn là thả lầm” chăng?  Từ câu chuyện ấy, bây giờ ta có thể giải mã được vài câu chuyện khá quan trọng trong thời gian chiến tranh, lúc mà những lực lượng đối kháng không thể tin người khác, dù người đó là ai! Còn về nơi phương Bắc thì với thời tiết lạnh lẽo, tuyết phủ vào mùa Đông thì người tu phải thích ứng theo nó, không thể giống như ở phía Nam được, nên bắt đầu những tự viện ra đời. Hình thức khất thực để “gieo duyên”, “hóa duyên” khó mà thực hiện.

Nguyên Thảo.

 

*Có Phải Là Nợ Nần Với Nhau?

 

Đến nay khi mình trở nên già đi, mọi công việc lo toan được gác lại, rồi ngẫm nghĩ về thế sự, cũng như nhìn lại những quãng đời đã qua, để mình có cái nhìn tổng quát hơn về cái con người của mình trong trần thế nầy đã như thế nào, có ích gì hay là có hại; hoặc những sự “đái nát” nào đó mà mình chẳng làm được gì.

 Ngày xưa, khi về ở chung với ông nội vì ông ở có một mình. Lúc đó chị hai Nhiếm, con Bác Tư đã đi lấy chồng tận bên Bến Gỗ thuộc Tỉnh Biên Hòa, thì tôi cũng bắt đầu vào lớp Đệ Tam (tức lớp 10 ngày nay). Nhiều đêm tôi chong đèn ngồi học thì ông nội đã đi ngủ sớm, nhưng rồi khoảng 2, 3 giờ sáng ông thức dậy, đi nấu nước để pha trà ngồi uống một mình bên chiếc bàn tròn kê ở căn giữa của nhà. Lúc sau thì có ông Hai (anh rễ của ông nội) bên kia đường sang gõ cửa vào ngồi cùng chuyện trò. Chẳng bao lâu thì ông Bảy nhà kế bên cũng sang tham gia. Các ông nói toàn những chuyện đời xưa, rồi cũng như chuyện ngủ không nhiều, nhớ lại chuyện hồi năm nào. Lúc ấy, tôi thường chập chờn thức giấc mà chứng kiến rất nhiều ngày như vậy. Có khi có thêm dượng Hai Đố nhà kế bên, cùng Dượng Bảy Dí bên kia đường đối diện tạo thành một buổi họp mặt những người già vào buổi sáng sớm, ở một khu phố trong khu ấp chiến lược của một làng quê vào thời buổi chiến tranh.

Thế rồi, từng thế hệ qua đi từ ông nội cho đến ba mình, và bây giờ mình đã già quá cái tuổi gọi là “Thất thập cổ lai hi”, mình cũng có những cái nỗi niềm giống như ông nội ngày trước: Cũng ngủ ít, ăn ít cùng nhớ chuyện xưa cũ và ôn lại kỷ niệm thuở nào đó đối với bạn bè vào những lúc có dịp gặp hoặc hàn huyên. Thêm vào đó, mình lại kiểm điểm cuộc sống của mình sau gần 80 năm trải qua cuộc đời đầy ganh đua, biến động. Trước tiên, có lẽ tôi phải xin lỗi với ba tôi thật nhiều vì tôi “quá ngu”, không đáp ứng được điều nào mà ông đã kỳ vọng vào một đứa con trai đầu lòng mà ông đã có. Bất cứ một người cha hay mẹ nào khi sinh được đứa con cũng điều mong con mình được lành lặn, khôn ngoan, có ích cho gia đình, xã hội, làm nở danh dòng họ trong tương lai. Điều ấy tôi học được từ khi có những đứa con, nhưng để xét lại mình thì tôi chỉ có khái niệm ấy mới đây thôi, cũng trong một dịp tình cờ khi kể lại câu chuyện ngày xưa: Tại sao mình lại quá ngu như thế mà chắc không có một đứa trẻ nào tệ hơn? Thực vậy, bạn thử nghĩ ngày ấy tôi đã 5 tuổi thế mà ba tôi dạy tôi đếm số từ 1 tới 10; tôi đã không đếm được, có lúc đếm đến 9 chỉ còn một số nữa thôi mà tôi cũng đếm không được. Quả thật là tệ phải không bạn? Sau trận đòn ấy, từ đó ba tôi không hề dạy cho tôi nữa. Bây giờ tôi nghĩ ngày ấy chắc ông thất vọng về tôi rất nhiều! Rồi không những thế có lúc ông làm cây đàn gáo (đàn độc huyền bằng gáo dừa xiêm) mà ngày nay người ta chế biến bằng hình thức đẹp hơn và gọi là đàn “độc huyền” (một dây), và ghi dấu để dạy tôi đánh đàn, nhưng thêm một lần nữa ông cũng thất vọng không cùng. Thế rồi hai năm sau, vì tình hình chiến tranh ông phải dời gia đình về chợ Tân Phước Khánh sống cho yên ổn hơn. Vì bận lo buôn bán nên ông gởi tôi vào trường học nơi lớp Đồng Ấu cho Thầy giáo Sáu ở trường Cây Gòn của Thầy giáo Khai. Ba tôi từng nghe “mắng vốn” từ Thầy giáo Sáu là vào lớp tôi hay ngủ nên ông khuyên ba tôi để cho tôi ở nhà, nhưng ba tôi cần gởi tôi ở trường hơn vì sợ tôi đi chơi. Thế nhưng sau nhiều tháng tôi cũng học tạm được, không còn gì phải phiền hà đến thầy và ba nữa. Từ đó tôi thấy khả năng học bài “thuộc lòng” của mình vất vả vô cùng. Có khi học đến hai mươi lần mới thuộc nhưng lại rất mau quên. Điều ấy đã theo tôi đến tận bây giờ, tôi có thể kiểm chứng nó qua nhiều bài hát hoặc các bài quốc ca mà tôi đã từng ca rất nhiều lần nhưng chưa bao giờ thuộc hoàn hảo một bài, ca cứ “lộn qua lộn lại” hoài. Theo thời gian, tôi cũng chỉ làm được một điều là hoàn tất kết quả các kỳ thi Tú Tài I và 2 một cách năng nỗ mà thôi. Đó là điều mà tôi đã cố gắng đền đáp an ủi lại cho ông thôi, chứ không còn có gì khác hơn!

Còn đối với má tôi, thì có lẽ tôi ra đời là một chuỗi “oan gia” hơn là hạnh phúc cho nhau. Không biết ngày má tôi mang thai, tôi có hành hạ bà nhiều không, chứ sau nầy bà kể lại khi sanh tôi ra thì đã khóc quá nhiều, khóc đến đỗi bà dỗ không nín và không thể ngũ được. Khóc đến đỗi rún lòi ra thành một cục tròn chứ không lặn vô trong như bao nhiêu đứa trẻ khác. Khóc đến đỗi bà giận quá, có lúc bà đưa tôi ngủ trên võng mà phải văng vào chuồng trâu mà tôi vẫn khóc. Bao nhiêu người chỉ, hay bày làm cách này, cách khác để tôi trở nên dễ hơn, nhưng vẫn không hiệu quả. Tôi vẫn khóc mãi như vậy cho đến đúng sáu tháng tròn trĩnh, thì qua ngày sau đó đột nhiên tôi trở nên dễ vô cùng, để ở đâu nằm chơi ở đó không hề quấy rầy. Tuy nhiên trong chuyện kể lại của má, có một điều làm tôi suy nghĩ hơi nhiều, không biết có phải điều ấy làm cho tôi kém trí nhớ mãi về sau nầy. Má nói, ngày ấy Tây “đi bố” (ruồng bố, lùng xục) khiến dân trong xóm phải bỏ chạy, vì nếu không tụi Tây có thể bắt giết, bắn hay lấy lưỡi liềm cắt cổ. Vì vậy má bồng tôi cứ chạy, nhưng tôi thì cứ khóc mãi, khiến bà sợ tụi Tây nghe mà bắt giết nên đành phải ấn tôi xuống nước ruộng. Sau nầy nghe người ta thường nói những đứa kém trí nhớ, hay quên rằng “giống như thằng té giếng”, ở đây tôi không bị té giếng nhưng bị dìm vào trong nước ruộng để tránh tụi Tây nghe được do tiếng khóc của mình. Thế là mọi chuyện nào xảy ra trong đời đều có cái tương quan với nhau của nó, không phải nó ngẫu nhiên đến mà không có nguyên nhân.

Tất cả những chuyện giữa cha mẹ và tôi là như vậy, nếu Quý vị có đứa con như thế đó thì cảm tưởng bạn sẽ ra sao? Thất vọng thật nhiều phải không? Thì có lẽ ba má tôi cũng không khác! Rồi với vài biến cố trong cuộc đời, tôi đã đi tìm…đi tìm sự bình an cho mình qua các tôn giáo. Cuối cùng tôi đã tìm thấy “sự lý giải hợp lý” khi tôi đi sâu vào giáo lý của Nhà Phật, và ngày nay tôi bằng lòng với tất cả những gì đã có, giống như những hạt giống mình đã gieo từ xa xưa mà bây giờ mình nhận được kết quả của nó; và với cha mẹ là “nhân duyên”: Sinh ra, gắn kết là nợ nần của nhau, như sự thừa hưởng cùng chuỗi “gen” di truyền của nghiệp.

 

Đồ Ngông,

16/02/2025.

 

*Góc Nhìn! (2)

 

Như ở trên đã nói: Con người, chúng sinh khi chết đi thì thân xác, tiền tài, người thân đều bị bỏ lại, chỉ mang theo cái “Túi Nghiệp” với hằng hà sa số chủng tử trong đó. Tùy theo những chủng tử nào “đủ duyên” để phát sinh trong thời kỳ kế tiếp, thì sẽ quyết định chúng sinh ấy sinh về cõi nào trong Lục Đạo Luân Hồi. Nhiều chủng tử tốt (Thiện) thì sinh về cõi Trời để hưởng Phước hay sinh về cõi Người, hoặc kém hơn thì về cõi Atula, kém hơn nữa thì vào cõi Ngạ Quỷ, Súc Sinh, tệ hơn thì vào Địa Ngục để “chiêu cảm” (danh từ trong Kinh Địa Tạng) tự cảm nhận, mời gọi những đau đớn, hình phạt đến với mình trong từng giây phút về các tội lỗi mà mình đã gây ra trước kia, hay trong kiếp vừa rồi. Và cũng tùy theo các “Nhân” trong túi nghiệp trổ quả trong giai đoạn nào, mà cuộc sống có nhiều tiến trình liên tiếp diễn ra cho đến lúc cuối đời. Do vậy, trong mỗi kiếp tái sinh con người, chúng sinh đều “vô thường” (biến đổi, thay đổi) trong từng thời gian nhỏ nhất (sát na). Cuộc đời gặp những biến cố đau khổ hay may mắn, hạnh phúc đều bắt nguồn từ các chủng tử Thiện, Ác đã gieo trong nhiều kiếp, vì do các nhân ấy đã tới lúc, giai đoạn nẫy mầm kết trái (Quả); cho nên theo từ ngữ trong Nhà Phật ta gọi là “Tùy duyên sinh” (Duyên Khởi), rồi tiếp theo đó là một chuỗi sự kiện xảy ra: Sự kiện xảy ra trước là nguyên nhân cho sự kiện xảy ra sau, sự kiện xảy ra sau là nguyên nhân của sự kiện xảy ra kế tiếp, cứ thế mà diễn tiến liên tiếp gọi là Trùng Trùng Duyên Khởi; kéo theo những “nhân phụ thuộc” cũng nẫy mầm đồng loạt hỗ trợ cho sự kiện chính, mãi đến khi biến cố cuối cùng bị “Tùy Duyên mà Diệt”, chấm dứt cho sự kiện đó. Để rồi lại bắt đầu cho những sự kiện kế tiếp do “Nhân” khác nẫy mầm, và cuộc đời bước vào một giai đoạn khác. Khi các nhân nẫy mầm trong cuộc đời nầy đã hết, thì người hay chúng sinh sẽ “chấm dứt cuộc chơi” (chết), để bước sang một “kiếp Tái sinh” sau nữa ở một cõi nào đó trong “Lục đạo Luân Hồi”!

Nói một cách rõ hơn, trong Đạo Phật khuyên chúng sinh nên làm việc Thiện để được Nhân Thiện, vì nhân thiện sẽ tạo được Phước đức, tốt cho mình và “bố thí” cho người, chúng sinh khác mà cao nhất là “sự bố thí, thi ân mà không cầu báo đáp” (Bố thí Ba La Mật). Còn khi tạo ra những nhân xấu với người, chúng sinh khác thì người ta sẽ đòi và mình phải trả (vay trả, trả vay) trong kiếp nào đó, tức là phải chịu “kiếp tái sinh” để trả nợ, thì vẫn còn lăn lộn trong “Vòng Luân Hồi”! Nếu qua nhiều kiếp mình làm việc Thiện nhiều hơn Ác, tức là hạt giống trong túi Nghiệp không còn bao nhiêu Nhân xấu; thì người, chúng sinh đó sẽ tiến đến kiếp cuối cùng và chấm dứt để ra khỏi sự Luân Hồi và tìm được Phật Tánh, Bản Lai Diện Mục… trở thành Bậc Giác Ngộ, là Phật, là Như Lai trở về với Chơn Tâm, dù chúng sinh ấy muốn hay không muốn đi nữa. Nhưng, cũng còn có con đường khác để họ đi là theo nguyện lực, lời nguyện không thành Phật, mà chỉ thành Bậc A-La-Hán để trở lại thế gian, cõi nào đó mà độ đời, giúp các chúng sinh khác; giống như Ngài Địa Tạng nguyện đi vào Địa Ngục để độ các chúng sinh trầm luân cho đến khi không còn chúng sinh nào ở đó nữa thì mới thành Phật. Đó là sự tìm hiểu, giải thích, chứng minh cho một tiến trình “Đi Tìm Sự Giải Thoát” vậy!

Thế cách nào đi tìm được Bản Lai Diện Mục hay cái Phật Tánh của mình và mong cầu giải thoát? Đó là sự trăn trở của Đức Phật ngày xưa để Ngài quyết chí đi tìm Đạo. Ta nhớ lại sau thời gian 6 năm đi tìm cầu, Ngài chưa thỏa mãn với những phương pháp tu tập mà Ngài đã học được, cuối cùng Ngài quyết chí Thiền Định dưới gốc cây Bồ Đề đến chết thì thôi. Trong 49 ngày, Ngài đã Chứng Ngộ và Kiểm chứng lại các điều ấy, và sau đó Ngài đi tìm năm anh em Kiều Trần Như để nói đến Bài Giảng Đầu Tiên là Tứ Diệu Đế. Tứ Diệu Đế mà người ta thường hay nói đến như là Bốn Thánh Đế, đó là những Qui Luật hiển nhiên, bất di bất dịch của Thiên Nhiên, Vũ trụ mà tất cả mọi chúng sinh đều bị chi phối, giống như cái “Định Đề”, chứ không phải là Định Lý trong toán học. Đó là bốn điều: Khổ Đế, Tập Đế, Diệt Đế và Đạo Đế.

Trước khi nói đến Tứ Diệu Đế, chúng tôi xin đề cập sơ qua về chuyện Thiền Định hay là nói đến Thiền. Thú thật, chúng tôi không có kiến thức hay nghiên cứu nhiều về Thiền, tất nhiên nói về chuyện nầy thì thật là nông cạn, tuy nhiên tôi có vài suy nghĩ sau:

Khi mình trở về già, hay không bận lo nhiều về vấn đề nhân sinh: Cơm, áo, gạo, tiền, gia đình, con cái, cuộc sống…thì người ta thường được sống trong cảnh tĩnh lặng, bình yên để có những lúc trầm tư, nghiền ngẫm những giai đoạn đã qua, nhìn lại cái quá khứ tìm ra cái đúng, cái sai mình đã làm; cái thiện, cái ác mình đã gieo vân..vân…Cái hiện tượng ấy giống như mình đang ngồi bên bờ hồ nước, lặng nhìn hồ bớt đi các làn sóng lao xao, dao động để rồi dần lặng yên, ta nhìn từng lúc. Nếu mặt nước càng yên chừng nào ta lại càng nhìn rõ được đáy hồ và tìm thấy những gì ở dưới đáy, càng cố nhìn thì ta càng thấy rõ ràng hơn. Có khi nào bạn nghĩ đến ta thấy được một vật quý giá dưới đáy hồ, giống như ta tìm thấy được cái Phật Tánh khi mình lắng Tâm xao động để đi tìm nó không? Đúng như thế bạn ạ, khi ta cố lắng lòng, yên tĩnh ấy qua Sự Thiền Định, khi đã Định được Tâm ta sẽ có được Tuệ và ta sẽ tìm thấy được cái quý giá mà ta có.

Thiền Định hay thường nói là Thiền, vậy Thiền là gì? Tức là một trạng thái lấy sự tĩnh lặng; cố gắng giữ cho tâm, ý không bị loạn động như ta làm cho mặt nước của hồ không còn lao xao, sóng gợn để từ đó ta có thể đi vào khám phá một thế giới sâu thẳm của cuộc sống gọi là thế giới Tâm Linh, mà ở trên ta đã thí dụ như thấy được vật chìm đắm dưới đáy hồ. Thông thường, trong con người có Tâm và Ý để thể hiện tư tưởng, khởi niệm cho những hành động, ước muốn, việc làm, tạo tác, điều khiển mọi hành động của chúng ta. Tuy nhiên tâm luôn biến chuyển, vọng động, thay đổì không ngừng; ý cũng vậy cho nên từ ngữ trong Đạo Phật ví dụ hai thứ đó giống như con ngựa không cương, khó kiềm hãm và con vượn nhảy lăng xăng nên gọi là “Tâm viên, ý mã” (Tâm như con vượn, ý như con ngựa). Muốn kiềm chế chúng không là dễ! Thiền là tìm cách chế ngự, cho chúng nằm im để chúng ta đi vào thế giới siêu hình mà khám phá, tìm được cái “Tâm Thanh Tịnh” của chính mình, để thấy “Hoa khai kiến Phật, ngộ vô sinh”, tức là cái Phật tánh, Bản Lai Diện Mục của chính mình và thành Bậc Giác Ngộ, và có thể biết được những gì mà Đức Phật, hay các chư Phật trong thời quá khứ, hiện tại, vị lai trong Tam Thiên Đại Thiên đã “Thấy, Biết”!

Người ta đề cập đến “Tứ oai nghi” để Thiền. Tứ oai nghi là bốn tư thế: Đi, đứng, nằm, ngồi, Thiền trong tư thế nào cũng được cả. Tuy nhiên đứng, nằm, ngồi dễ hơn, còn trong khi đi người ta chỉ chú tâm để định thần vào công việc, mục tiêu nào đó chứ không thể là thể Tĩnh lặng hoàn hảo để thực hành Thiền Quán. Tư thế tốt nhất vẫn là nằm hay ngồi, nằm khiến người ta dễ đi vào giấc ngủ (hôn trầm), và phương pháp ngồi vẫn được chọn, ưa chuộng nhiều hơn. Vì ngồi khiến cho người ta Thiền được trong thời gian dài hơn mà không bị buồn ngủ, hôn trầm. Tuy nhiên, tùy theo cơ thể, sức khoẻ người thực hành chọn cho mình cách thức thích hợp. Ngồi Thiền không nhất thiết là phải kiết già, sao cho mình cảm thấy thoải mái trong thời gian dài mà không bị trở ngại, khó khăn; nhưng với cách ngồi kiết già thì người Thiền đã quen có thể giữ vững cơ thể trong thời gian rất là dài, không phải nhúc nhích, loạn động, thì sự động tâm không còn trở ngại khiến ta khó “định” được tâm, ý hay nói nôm na là tinh thần!

 

Nguyên Thảo,

10/03/2025.

 

*Góc Nhìn! (1)

 

Sau hai chữ “Góc Nhìn” tôi xin phép đặt dấu chấm than (!) để nói lên những điều sẽ được đề cập đến. Đây chỉ là những khái niệm hạn hẹp mà chúng tôi đã từng suy tư, góp nhặt khi đi tìm hiều về giáo lý Nhà Phật, cũng như vài cái nhìn phiến diện của mình qua những sự việc đang xảy ra trên đường phố, dù là ở trên quê hương hoặc tại nơi xứ người theo hiện tượng của Thầy Thích Minh Tuệ.

Thú thật, trước kia tôi chẳng quan tâm gì về một nhà sư đi bộ hành trên đường Bắc Nam dọc theo các nẽo đường đất nước, cũng như không quan tâm về các tu sĩ Phật Giáo của các tu viện, hoặc những phái tu hay đường tu của họ; mặc dù có nhiều lần tôi theo dõi trực tiếp các buổi thuyết pháp của nhiều vị sư thuộc nhiều tông phái khác nhau, hay trên “internet” đã được các vị sư đưa lên trong tinh thần muốn tìm hiểu sâu hơn về giáo pháp, mong cầu có được một số kiến thức nào đó làm hành trang cho mình đang trên lúc về già. Bởi vì mình chưa có “căn” để tu hay hành một chút gì đó thuộc về của giới tu hành, do hình tướng xấu xí, thô kệch, nên không bao giờ dám mạo muội, luận bàn, phê phán những việc làm của họ.

Dĩ nhiên, khi nói đến Đạo Phật là chúng ta sẽ nghĩ ngay đến Thái Tử Sít-Đạt-Ta từ bỏ vợ đẹp con thơ, từ bỏ mọi quyền lực, giàu sang mình sẽ có để đi tìm Đạo, mong cầu một sự giải thoát trong cuộc sống đầy khổ hải của trần gian. Vì sự việc cá nhân ấy, Ngài phải dấn thân vào một cuộc sống hoàn toàn khác biệt có lúc trước chỉ sau một đêm từ bỏ. Sau 6 năm tìm thầy học đạo, thay đổi phương cách thực hành, Ngài vẫn chưa thỏa mãn với những gì mà Ngài nhận được. Cho nên một ngày, Ngài quyết chí tìm cho ra chân lý và thệ nguyện “Dù có chết cũng không bước khỏi chỗ nầy nếu chưa tìm được đạo”. Thế rồi, với 49 ngày đêm quyết tâm, ánh đạo đã hiện ra dưới cội cây mà sau nầy người ta gọi tên cho nó là cây Bồ Đề. Ngài trở thành Bậc Giác Ngộ, với cái “nhận biết” được kiểm chứng, chứng thực Ngài trở thành bậc Thầy, bậc Đạo sư để đi các nơi truyền bá, giải thích cho cái giáo lý ấy mong cầu chúng sinh được “khai mở (Khai); thấy, hiểu (Thị), nhận lấy (Ngộ), Thâm nhập và thực hành (Nhập) những tri kiến mà Bậc Phật đã khám phá được để tự giải thoát cho chính mình, vì một lẽ “Ai ăn nấy no, ai tu nấy đắc”, “Nghiệp Nhân Quả không ai thay thế cho ai, và cũng không ai gỡ cho mình được”. Do vậy: “Hãy tự mình thấp đuốc lên mà đi” theo con đường mà Ngài đã chỉ, hướng dẫn

Giáo pháp ấy có phải Ngài đã đặt hay bày ra? Tất nhiên là không phải! Giáo pháp ấy là những quy luật hiển nhiên trong vũ trụ và với Sự Giác Ngộ mà Ngài đã khám phá, nhận biết, rồi đúc kết thành hệ thống đem giảng giải cho mọi người, chúng sinh; và tùy theo căn cơ, nhận thức của từng giới mà Ngài nói từ thấp đến cao.

Thế nào là căn cơ? Căn cơ là “cái nguồn gốc Giác Ngộ”, hay “chỉ số Phật Tính” của từng cá nhân con người, chúng sinh mà họ có trong cơ thể, tâm tính hiện thời do nhiều đời, nhiều kiếp trước họ tạo điều Thiện nhiều hay ít, mà ngày nay họ sẽ được gần với Phật pháp, Sự Giác Ngộ ít hoặc nhiều. Tôi muốn kể vài ví dụ cho Quý vị nhìn rõ hơn về điều ấy. Giả sử vài người khi nói đến tu sĩ hay cái chùa nào đó mà họ không thích nghe, đôi khi còn chống báng, gạt phăng thì họ chưa có “căn” nào cả. Có người không ý kiến đó là sự bình lặng, vô thưởng vô phạt giống như người đi ngang qua cảnh chùa không hề quan tâm đến, chẳng nhìn đến cổng chùa. Có người đứng lại nhìn cổng và cảnh chùa. Rồi có người bước đến cổng chùa. Người thì đi vào trong sân, người thì vào chùa. Và xa hơn nữa đi vào trong chùa; lên Chánh điện lễ Phật; hoặc đi tìm kinh điển để nghiên cứu; hay tham gia vào các buổi đọc tụng kinh, nghe giáo lý. Hoặc xa hơn nữa là thực hành lối tu, tới việc xuất gia “cắt ái, từ thân”, “ăn cơm Như Lai, mặc áo Như Lai, thực hành theo Như Lai”. Đó là hình ảnh để chứng tỏ mỗi con người có căn “giác ngộ” khác nhau.

Tại sao làm điều Thiện lại quan trọng trong Đạo Phật như thế đấy? Cái Định Luật quan trọng nhất trong Đạo Phật là Định Luật “Nhân Quả”. Nói đơn giản là mình gieo “hạt” nào thì về sau sẽ nhận được “trái” nấy, như gieo trồng hạt chanh thì sau được trái chanh chua, hoặc gieo hạt xoài thì sẽ được trái xoài ngọt như thế nào. Để hiểu xa hơn “hạt giống” trong Đạo Phật là gì? Những hạt giống ấy với tiếng Hán Việt gọi là “chủng tử”, là danh từ thường được dùng trong môn Duy Thức Học, hay còn gọi là môn Tâm Lý Học Phật Giáo. Chủng tử là “kết quả, kết tinh” của mỗi hành động mà con người, chúng sinh làm ra hàng ngày bằng hành động từ thân xác (thân), lời nói (khẩu), suy nghĩ (ý); và những “tạo tác” ấy có thể thuộc về Thiện, Ác, hoặc Không Thiện, Không Ác. Chúng lập đi lập lại hàng ngày nhiều lần suốt trong đời sống tạo thành thói quen gọi chung là “Nghiệp”. Như vậy Nghiệp của con người, chúng sinh giống như “một cái túi” mang nhiều chủng tử có cả tốt lẫn xấu, hay là Thiện, Ác, Không Thiện Không Ác. Khi con người, chúng sinh chết đi thì như trong câu chuyện bốn bà vợ: Tiền tài, thân xác, người thân đều từ bỏ ta, chỉ có bà vợ Nghiệp đi theo mãi mãi; và chính cái túi Nghiệp nầy, cùng những chủng tử trong đó, quyết định Sự Tái Sinh của chúng sinh sẽ về cõi nào trong kiếp sau, khi một số chủng tử nào đó sẽ được nẫy mầm, trổ quả. Hạt giống thiện nhiều thì kiếp đó chúng sinh được Phước (đẹp đẽ, may mắn, hạnh phúc, giàu sang…), hạt giống Ác sẽ chịu Khổ (khổ cực, gian truân, nghèo khổ, xấu xí…), những hạt Không Thiện, Không Ác thì Vô hại! Do kết quả như thế, trong Đạo Phật khuyên chúng sinh nên làm việc Thiện, tránh xa các việc Ác. Trong “Túi nghiệp” mang đi nhiều đời, nếu hạt giống Ác càng ít chừng nào thì “Sự Trở Về” với “Chơn Tâm” càng nhanh; hay nói một cách khác là “Thành Phật” hoặc “Bậc Giác Ngộ” càng nhanh hơn.

Đến đây, chắc Quý Vị có thể hình dung ra được một vấn đề quan trọng khác là “Sự Tùy Duyên” mà trong Đạo Phật hay sử dụng đến, hoặc “Có Duyên thì gặp lại! Hết Duyên thì tan, thì lìa xa” phải không? Trong cái túi Nghiệp mà chúng sinh mang đi trong sáu cõi Luân Hồi (Lục Đạo Luân Hồi: Trời, Người, Atula, Ngạ quỷ, Súc sinh và Địa Ngục) đó gồm có vô số hằng hà Nhân thiện, ác, không thiện không ác; nhưng chỉ có số chủng tử nào đó sẽ nẫy mầm, có kết quả trong kiếp nầy thôi vì chúng đã đến độ chín mùi, đủ điều kiện để phát triển. Tùy theo hạt giống đó liên hệ với ai, và những ai trong kiếp trước thì mình sẽ có liên hệ với người đó trong kiếp nầy: Có thể là quan hệ cha mẹ, con cái, vợ chồng thân thuộc hay là kẻ thù, nợ nần với nhau đến để đòi nợ, làm khổ nhau. Do vậy mà Đức Phật đã nói: Chúng sinh trong nhiều kiếp đã là cha mẹ, con cái lẫn nhau.

 

Nguyên Thảo,

02/03/2025. 

 

* Chuyện Con Rùa Mù.

Trong Kinh Tạp A Hàm của Nhà Phật có câu chuyện kể lại rằng:

“Tôi nghe như vầy:

Một thời Phật trú tại bờ ao Di Hầu, nơi giảng đường Trùng Các.

Bấy giờ Thế Tôn bảo các Tỳ kheo:

-Ví như đất liền đều thành biển lớn, có một con rùa mù sống vô lượng kiếp, một trăm năm mới trồi đầu lên một lần, trong biển có một khúc gỗ nổi, chỉ có một cái lỗ, lênh đênh trên sóng nước theo gió trôi dạt Đông Tây thì con rùa mù một trăm năm mới trồi đầu lên một lần, sẽ gặp được cái lỗ hổng nầy chăng?

Tôn giả A Nan bạch Phật:

-Thưa Thế Tôn! Không thể được. Vì sao? Vì con rùa mù nầy, nếu đến biển phía Đông thì khúc gỗ theo gió hoặc tới biển phía Tây, Nam, Bắc, xung quanh; cũng vậy khắp bốn phía không dễ gì gặp được.

Phật bảo A Nan:

-Con rùa mù và khúc gỗ nổi tuy sai trái nhau, có thể gặp được; còn kẻ phàm phu ngu si trôi nổi trong năm đường, tạm được thân người còn khó hơn việc trên. Vì sao? Vì các chúng sanh ấy không thực hành nghĩa, không thực hành pháp, không thực hành điều lành, không thực hành chơn thật, xoay vần sát hại, kẻ mạnh lấn lướt người yếu, tạo ra vô lượng điều ác. Bởi thế, nên Tỳ kheo đối với Bốn Thánh đế chưa hiện quán, nên siêng năng phương tiện, khởi ý muốn tăng thượng, tu học hiện quán.

Phật nói kinh nầy xong, các Tỳ kheo nghe lời Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

Trong chuyện nầy Đức Phật ví thân phận chúng sinh lăn lộn trong sáu cõi Luân Hồi giống như là con rùa vậy. Con rùa ấy không thấy đường làm sao biết khúc gỗ trôi ở đâu, trong khi mình cả trăm năm mới trồi đầu lên một lần để tìm lỗ mà chui vào mong cầu giải thoát. Thời gian đó thật là dài, và việc tìm sự giải thoát cũng khó khăn vô cùng. Tại sao? Vì chúng sinh tạo nghiệp trong từng kiếp, thiện ác đều có cả, cho nên do những nghiệp ấy khiến cho kiếp sau mình sẽ đi đâu, có chắc mình được làm người nữa không? Hay tái sinh về cõi Trời, hoặc vào Địa Ngục, Ngạ Quỷ, Súc Sanh hay nằm trong cõi A Tu La; nếu ở các cõi đó thì không có Phật pháp để tu hành dù cho là trong cõi Trời sung sướng đi nữa. Vậy thì biết đến bao giờ mới được trở lại làm kiếp người để có được Phật pháp mà tu, mong cầu sự Giác Ngộ và Giải Thoát. Mà nếu đã làm người mà không hiểu đời người đau khổ như thế nào? Vì sao đau khổ? Làm sao để chấm dứt khổ đau? Và con đường nào để không còn đau khổ? Nếu chẳng mong cầu không đau khổ nữa thì chưa phải là trí. Chưa hiểu về Tứ Thánh Đế, chưa nghĩ đến con đường giải thoát thì sẽ tệ hơn con rùa mù! Vì sao? Vì Đức Phật giảng giải: “Vì con rùa mù và khúc gỗ tuy sai trái nhau, có thể gặp được; còn kẻ phàm phu ngu si trôi nổi trong năm đường, tạm được thân người còn khó hơn việc trên”. Tại sao vậy? Vì con rùa mù dù vậy trong một thời gian dài nào đó có thể may mắn gặp được cái lỗ để chui vào, nhưng kiếp nầy được làm con người tức là đang đứng tại nơi có Phật Pháp, đủ tính chất để thoát ra ngoài vòng Luân Hồi đau khổ, với điều kiện chỉ cần hiểu biết, nhận thức để tu tập, ít ra, nếu chưa đủ duyên thì vẫn được trở lại kiếp người để hoàn thành con đường giải thoát. Nhưng ngược lại, được làm con người mà không tu tập, cứ mãi mê tham ái, sát, đạo, dâm, vọng, theo dục lạc, tạo nghiệp ác… thì những kiếp sau vẫn mãi cuốn trong lục đạo Luân hồi và biết đến bao giờ trở lại làm người để mà tu. Thế được thân người quả là “Nhân thân nan đắc” hay “Thân người khó đặng” là vậy? Theo Đồ tôi nghĩ như vậy, còn Quý vị thì nghĩ sao?

 

Đồ Ngông,

30/07/2024.

  

 

Kính chúc Quý độc giả một năm mới An Khang, Thịnh Vượng nhiều sức

khoẻ và Vạn Sự Như Ý!

*Cuốn Theo Chiều Gió! (6)

 

Sở dĩ Đạo Phật thâm nhập vào nếp sống của người Trung Hoa, hay bất cứ dân tộc nào khác nơi mà nó đến, một cách dễ dàng là do cái tính triết lý của nó. Cái tính triết lý ấy lấy nếp sống, con người làm trung tâm trên cung cách đối xử lẫn nhau cùng với tính cách hài hòa, đạo đức; vạch trần cái khổ, chỉ cái vui của cuộc đời để người ta tiến đến; nhất là các hiện tượng tâm lý, gút mắc trong cuộc sống mà nhiều tôn giáo khác không thể giải thích. Và sau nầy người ta sắp xếp lại thành hệ thống tâm lý, gọi là Tâm lý học Phật Giáo hay là Duy Thức Học. Ngoài ra, Đạo Phật còn đề cập đến những vấn đề siêu hình mà qua đó chỉ rõ con người chết sẽ đi về đâu (do nghiệp dẫn đi), và làm thế nào để tự mình cứu rỗi lấy mình mà không cần đến một vị Thần Linh. Do đó, trong Đạo Phật không đề cập đến Vị Thần Linh tối cao, quyền năng nào cả. Có lẽ chính vì điều đó mà nhiều người xem Đạo Phật không phải là Tôn Giáo như quan niệm Tây Phương đã suy nghiệm. Đạo Phật hòa quyện cùng nếp sống tâm linh cũng như tinh thần của con người ở khắp mọi nơi, bất cứ nơi nào mà nó đến. Chính vì thế nó cũng đến Trung Quốc đã không tạo nên sự độc lập, riêng tư, mà lại hòa quyện với những chủ trương, triết thuyết của Khổng Giáo, Lão Giáo, cùng những đức tin từ dân gian trong nếp sống của dân chúng, nhưng đặc biệt về giáo lý vẫn không bị biến chất.

Phật giáo phát triển ở Trung Quốc có một nét đặc biệt hơn cả các Phật Giáo trên thế giới, đó là về nền võ thuật từ Thiếu Lâm Tự do Bồ Đề Đạt Ma truyền lại. Chuyện kể Ngài là người miền Nam Ấn, là con thứ 3 của nhà vua Pallawa Tamil, khi xuất gia Ngài rất thông đạt về giáo lý và tu hành nên được Tổ thứ 27 truyền lại, Ngài trở thành Tổ thứ 28 bên Ấn Độ. Nhưng khi Ngài sang Trung Quốc đi tới núi Tung Sơn rồi Thiền Định tại đây trong vòng 9 năm chỉ “diện bích” (quay mặt vô vách) mà không nói. Sau nhận đệ tử là Huệ Khả trao truyền lối tu thiền ở Trung Quốc, và Ngài trở thành Tổ thứ nhất của Thiền Tông Trung Hoa, Huệ Khả là Đệ Nhị Tổ. Ngài cũng truyền bá Võ Thuật cho những người phụ giúp trong việc dịch, quảng bá Kinh sách để nhằm luyện sức khỏe, sau nầy môn võ trở thành nền võ thuật của Thiếu Lâm Tự. Không biết môn võ thuật có truyền sang các ngôi chùa ở các ngọn núi khác như: Nga Mi, Cửu Hoa Sơn… không? Nhưng nó cũng là nguồn động lực cho các câu chuyện kiếm hiệp được các nhà văn trước tác ra sau nầy; và chúng cũng được dựng thành phim gọi là phim kiếm hiệp Trung Hoa. Tuy nhiên, có điều chắc chắn là Phật Giáo ở nước nầy bao gồm có cả Bắc Truyền theo “Con đường tơ lụa”: Lấy Đại Thừa làm cơ bản, với hệ thống Kinh điển từ Tiếng Sankrit dịch sang Hán Ngữ để sau đó lan truyền sang Triều Tiên, Nhật Bản, Đài Loan và miền Bắc Việt Nam. Và cũng có Phật Giáo Nam Truyền: Từ Nam Ấn qua Sri Lanka, sang vùng Đông Nam Á rồi đến Trung Hoa qua ngõ thuộc Tỉnh Quảng Đông với Kinh điển chữ Pali và thuộc hệ thống Thượng Tọa Bộ. Ngoài ra lại có Phật Giáo Mật Truyền (Mật Tông) qua nhánh Tây Tạng, Nepal, Bhutan rồi đến Mông Cổ với Kinh điển bằng ngôn ngữ Tây Tạng theo hệ phái Kim Cang Thừa.

Ngoài ra, trong Phật giáo Trung Hoa người ta thường đề cập đến những giai thoại tu tập của các vị tu sĩ được giác ngộ, đạt đến phẩm hạnh của các vị Bồ Tát cần có như ở núi Nga Mi (Tỉnh Tứ Xuyên) là nơi tu luyện của Phổ Hiền Bồ Tát; Ngũ Đài Sơn (Tỉnh Sơn Tây) là nơi hóa thân của Văn Thù Bồ Tát; Cửu Hoa Sơn có Địa Tạng Vương Bồ Tát; và Phổ Đà Sơn là nơi Quan Thế Âm Bồ Tát thị hiện. Rồi còn có chuyện Tế Công hay là Tế Điên Hòa Thượng, hoặc chuyện Bố Đại Hòa Thượng được xem là hình ảnh của Phật Di Lặc là vị Phật của thời đại Tương Lai.

Về chuyện dịch thuật các Kinh điển nhà Phật sang Tiếng Trung Hoa, thì lúc đầu do các nhà sư từ Ấn Độ, Tây Vực sang như An Thế Cao, Cưu Ma La Thập thực hiện. Sau có các nhà sư Trung Quốc sang Ấn Độ học tập, và thỉnh Kinh về rồi dịch thuật như Ngài Chu Sĩ Hành đời Tam Quốc, Pháp Hiển đời Đông Tấn, và Huyền Trang đời Đường. Song song vào đó việc in ấn xuất bản Kinh điển Phật giáo cũng được tiến hành theo từng thời kỳ, nhất là trong thời kỳ Nhà Tống đã có 5 lần khắc bảng ván để ấn hành Đại Tạng Kinh: Từ Thục Bản là bộ Đại Tạng Kinh  đầu tiên trong lịch sử Phật Giáo của Trung Quốc, với hơn 5000 quyển (bắt đầu từ năm 971 đến năm 983 thì hoàn thành); cho đến Đông Thiền Bản Tự có hơn 6000 quyển (1080-1112); Khai Nguyên Tự Bản (1112-1146) có hơn 6000 quyển; Tư Khê Bản (1132) có 6000 quyển, sau được khắc thêm bản nữa nên lại có tên khác là Tư Phúc Thiền Tự Bản. Và sau là Tích Sa Bản bắt đầu từ năm 1231 đến năm 1310 thì hoàn thành gồm 6326 quyển, nhưng bộ nầy đến cuối đời Nhà Nguyên thì bị thiêu hủy vì chiến tranh. Và cuối đời Nam Tống có hai bộ Đại Tạng Kinh khác là Phả Ninh Tự Bản và Hoằng Pháp Tự Bản ra đời.

Phật Giáo khi truyền đến Trung Quốc được biến chuyển và thay đổi nhiều để thích hợp với nền văn minh nầy; cùng đáp ứng với những suy nghĩ của các nhà tu hành, vì thế mà các chi phái khác được ra đời. Không như những thời trước, lúc đầu Tăng chúng chia thành hai phái bộ Thượng Tọa Bộ và Đại Chúng Bộ đi về hai hướng. Và phái Tiểu Thừa phát triển ở phương Nam với hệ thống ngôn ngữ Pali. Như vậy, Phật Giáo ở đây có cả Đại Thừa về phương Bắc bằng ngôn ngữ Sankrit; Phái Kim Cang Thừa từ Tây Tạng lên ảnh hưởng đến Nepal, Bhutan, Mông Cổ với hệ chữ viết Tạng Ngữ; phương Nam thì có phái Tiểu thừa với ngôn ngữ Pali.

Tại Trung Quốc, tất cả giáo lý Đạo Phật còn được chuyển dịch rộng rãi sang Hoa Ngữ. Và các nhà tu hành lại phát triển thành nhiều chi nhánh khác, gọi là các Tông phái như:

-Tịnh Độ Tông: Ra đời từ thời Nam Bắc Triều, nhưng đến đời Nhà Đường thì hoàn thành về giáo nghĩa và phát triển thịnh hành do hai vị Danh Tăng là Đạo Xước và Thiện Đạo. Tông nầy lại có 3 phân nhánh khác: Đạo Xước, Thiện Đạo kế thừa giáo nghĩa của Ngài Đàm Loan; nhánh của ngài Từ Mẫn và nhánh Tuệ Viễn xuất phát từ Lư Sơn của Ngài Tuệ Viễn.

-Luật Tông: Do nghiên cứu từ Tam Lậu Học (Giới, Định, Tuệ) mà các nhà sư Trung Quốc phát triển riêng thành Tam Luận Tông, Thiên Thai Tông, Hoa Nghiêm Tông theo Tuệ học; và do tu tập theo Định học mà có Thiền Tông; theo Giới học nên có Luật Tông, Luật Tông có 3 phái: Nam Sơn Tông, Tướng Bộ Tông và Đông Tháp Tông.

-Thiền Tông: Do Ngài Bồ Đề Đạt Ma, người từ Ấn Độ sang thành lập vào thời Nhà Lương, nhưng đến đời các vị Tổ Thần Tú và Lục Tổ Huệ Năng, giáo nghĩa mới hoàn tất và phát triển.

-Pháp Tướng Tông: Tông nầy dựa vào Tính và Tướng của các pháp nên gọi là Pháp Tướng, nhưng các pháp cũng đều do Thức phát sinh nên còn gọi là Duy Thức Tông, căn cứ vào các Kinh sách Giải Thâm Mật Kinh và Du Già Sư Địa Luận do Ngài Huyền Trang làm căn bản, nên Ngài Huyền Trang được xem như là Sơ Tổ.

-Câu Xá Tông: Dựa vào Câu Xá Luận làm Kinh căn bản cho Tông, xem mọi Pháp trong vũ trụ đều qui vào Hữu Vi Pháp và Vô Vi Pháp.

-Hoa Nghiêm Tông: Tông nầy khởi đầu từ sự nghiên cứu về Kinh Hoa Nghiêm sau khi Ngài Giác Hiền thời Đông Tấn dịch ra, cho đến đời Đường Ngài Pháp Tạng Hiền Thủ mới hoàn thành, như vậy Tông nầy căn cứ vào Kinh Hoa Nghiêm để tu tập.

-Mật Tông: Còn gọi là Mật Giáo hay Chân Ngôn Tông thành lập từ thời Đường do các Ngài Thiện Vô Úy, Kim Cương Trí và Bất Không từ Ấn Độ truyền đến, căn cứ vào giáo lý của Kinh Đại Nhật và Kim Cang Đính.

-Thiên Thai Tông: Tông nầy được thành lập từ đời Tùy và rất thịnh hành, nhưng sang đời Đường thì phát triển yếu kém, đến khi Diệu Lạc Đại Sư thì mới phát triển lại nhưng vẫn không bằng như trước.

Như vậy, khi Đạo Phật đến đất nước Trung Hoa thì được các nhà tu hành phân tích các Kinh điển, giới luật, hay nhận định giáo lý và chọn cách tu nào thích hợp với quan niệm của họ nhất. Nhưng con đường tu nơi yên tĩnh, vắng lặng vẫn được ưa thích, chọn lọc; vì thế mà các chùa thường được xây dựng ở những nơi rừng cây hoặc các núi mà cần phải “san bằng đất đá” cho việc xây cất; để về sau nầy người ta hay gọi những vị sư đầu tiên tạo lập ngôi chùa bằng các chữ “người đã khai sơn phá thạch”. Không biết điều ấy có đúng như vậy hay chăng?

 

Nguyên Thảo,

23/01/2025.